Bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em thường xuất hiện với mụn nước, vết trợt và lớp vảy vàng mật ong. Vì biểu hiện ban đầu có thể giống côn trùng cắn, chàm hoặc một số dạng phát ban khác, nên cha mẹ cần chú ý đến diễn tiến của tình trạng này thay vì chỉ dựa vào một nốt đỏ đơn lẻ. Theo dõi ngay bài viết dưới đây để hiểu chi tiết.
Bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em là gì?
Chốc lở (tên tiếng Anh impetigo), là một dạng nhiễm khuẩn da thường gặp ở trẻ nhỏ. Vi khuẩn – hai nhóm thường gặp là Staphylococcus aureus và Streptococcus pyogenes có thể xâm nhập qua những vùng da bị xây xước, côn trùng cắn, tổn thương do gãi hoặc vùng da đang có vấn đề như chàm và gây ra bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em.
Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology – AAD) trong “Impetigo: Who gets and causes” cho biết bất cứ ai cũng có thể bị chốc lở, nhưng gặp nhiều ở trẻ từ 2 – 5 tuổi. Vi khuẩn thường xâm nhập qua vết xước, vết cắt nhỏ, côn trùng cắn hoặc vùng da bị tổn thương và có thể lan từ vùng da này sang vùng khác (khi trẻ gãi), từ trẻ này sang trẻ khác qua tiếp xúc da hoặc dùng chung khăn, quần áo và một số vật dụng cá nhân.
6 dấu hiệu bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em dễ nhận biết
Xuất hiện nốt đỏ hoặc mụn nhỏ trên da
Ở giai đoạn đầu, trẻ có thể xuất hiện một hoặc nhiều nốt nhỏ trên da. Đây cũng là giai đoạn nhiều cha mẹ chủ quan bỏ qua vì các nốt trông khá giống với vết côn trùng cắn hoặc vùng da bị kích ứng.
Bên cạnh đó, trên làn da sáng màu, vùng tổn thương thường dễ quan sát thấy sắc đỏ hơn. Ngược lại, ở những trẻ có làn da ngăm, nâu hoặc sẫm màu, màu đỏ có thể không biểu hiện rõ. Do đó, cha mẹ cần quan sát thêm các dấu hiệu đi kèm như mụn nước, dịch tiết, vùng da trợt hoặc lớp vảy hình thành trên bề mặt da của trẻ.
National Health Service – NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) chia sẻ, chốc lở thường bắt đầu bằng các vết loét đỏ hoặc mụn nước và lưu ý rằng sắc đỏ có thể khó nhận biết hơn trên làn da nâu hoặc đen.
Nốt đỏ phát triển thành mụn nước hoặc mụn mủ
Trong giai đoạn tiến triển, các tổn thương da bắt đầu xuất hiện dịch hoặc mủ. Đối với thể chốc lở không bóng nước, biểu hiện đặc trưng là các nốt mụn kích thước nhỏ, thành mỏng và rất dễ vỡ.
Sự xuất hiện của tổn thương thường đi kèm với cảm giác ngứa ngáy, thôi thúc trẻ cào gãi. Hành động này vô tình khiến dịch mủ dính vào tay và phát tán vi khuẩn sang các vùng da lành lân cận, tạo điều kiện cho các ổ nhiễm trùng mới tiếp tục hình thành.
Một tổng quan lâm sàng về bệnh chốc lở được công bố trên Cochrane Review với tiêu đề “Interventions for impetigo” khuyến nghị, tổn thương ban đầu vốn là những mụn nước thành mỏng, nhanh chóng vỡ ra để lại vùng trợt da nông. Sau đó, dịch tiết khô lại và bao phủ bởi một lớp vảy đặc trưng màu vàng nâu hoặc màu mật ong.
Mụn vỡ, để lại vùng da trợt và rỉ dịch
Ở giai đoạn này, do các mụn nước hoặc mụn mủ có xu hướng vỡ rất nhanh, bề mặt da bên dưới tổn thương thường rơi vào trạng thái ẩm ướt, đỏ rát hoặc trợt nhẹ và liên tục rỉ dịch. Chính đặc điểm này ở giai đoạn toàn phát dễ khiến các bậc phụ huynh lầm tưởng chốc lở với vết trầy xước thông thường, chàm rỉ dịch (eczema) hoặc các vết xước do trẻ cào gãi mạnh.
Trong Hướng dẫn lâm sàng từ AAD, đối với thể chốc lở không bóng nước, các nốt mụn thường vỡ ra gần như ngay lập tức. Quá trình này để lại một vùng da đỏ, trợt nông trước khi dịch tiết kịp khô lại và hình thành nên lớp vảy dày đặc trưng. Cha mẹ nên chú ý quan sát để có hướng chăm sóc trẻ phù hợp.
Xuất hiện lớp vảy vàng nâu giống mật ong
Lớp vảy màu vàng mật ong là dấu hiệu rất đáng chú ý khi nhận biết bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em.
Sau khi dịch trên bề mặt tổn thương khô lại, trẻ có thể xuất hiện các mảng vảy vàng hoặc vàng nâu bám trên da. Một số mảng nhìn giống vụn ngũ cốc dính trên bề mặt.
CDC mô tả lớp vảy màu vàng hoặc “honey-colored” là đặc điểm điển hình trong tiến triển của tổn thương chốc lở. Vị trí thường gặp gồm mặt và các chi (tay, chân)
Các vị trí cha mẹ thường thấy tổn thương gồm:
- Quanh mũi và miệng.
- Cằm và vùng mặt.
- Cánh tay, bàn tay.
- Chân.
- Các vùng da hở.
- Khu vực từng có vết xước hoặc côn trùng cắn.
CDC cũng ghi nhận chốc lở thường xuất hiện trên vùng da hở, đặc biệt ở mặt và các chi, dù tổn thương vẫn có thể hình thành tại những vùng khác.
Một bài tổng quan y khoa đăng tải trên PubMed Central với tiêu đề “ Impetigo – review” cũng mô tả tổn thương chốc lở bắt đầu bằng mụn nước trên nền da đỏ, dễ vỡ, sau đó dịch khô lại tạo thành lớp vảy vàng giống mật ong. Các tổn thương mới ở khu vực xung quanh có thể xuất hiện do trẻ chạm hoặc gãi.
Trẻ có cảm giác ngứa hoặc đau nhẹ
Ngứa là biểu hiện khá thường gặp ở hầu hết các trẻ bị bệnh chốc lở, một số trẻ cũng có thể thấy đau hoặc khó chịu ở vùng tổn thương.
NHS ghi nhận các mảng da do chốc lở có thể ngứa và đôi khi gây đau. Chúng cũng có thể tăng kích thước hoặc xuất hiện thêm ở những khu vực khác trên cơ thể.
Trong giai đoạn này, cha mẹ cần hạn chế để trẻ cào gãi mạnh vì hành động này có thể làm tổn thương da thêm và tạo điều kiện để vi khuẩn lan sang vùng da khác.
Tổn thương xuất hiện thêm ở vùng da khác
Bệnh chốc lở có xu hướng xuất hiện ban đầu với chỉ một vài nốt mụn nhỏ quanh mũi hoặc miệng. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát kịp thời bằng biện pháp phù hợp, các tổn thương tương tự sẽ nhanh chóng lan rộng sang vùng cằm, má, tay hoặc chân.
Cơ chế lây lan này xảy ra chủ yếu qua hai con đường: tiếp xúc trực tiếp với dịch mủ từ vùng da tổn thương (thường do trẻ cào gãi rồi chạm sang vùng da khác) hoặc tiếp xúc gián tiếp qua các vật dụng cá nhân đã nhiễm khuẩn như khăn mặt, khăn tắm và quần áo.
Do đó, việc cách ly tổn thương và vệ sinh bề mặt là yếu tố cốt lõi để ngăn chặn làn sóng nhiễm trùng thứ phát này.
Khi nào nên đưa trẻ bị chốc lở đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi nghi ngờ bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em, đặc biệt khi tổn thương tiếp tục lan hoặc trẻ còn nhỏ.
Đặc biệt, cha mẹ cần chú ý hơn nếu:
- Tổn thương ngày càng nhiều hoặc lan sang nhiều vùng.
- Trẻ xuất hiện nhiều bóng nước lớn.
- Vùng da sưng, nóng hoặc đau tăng.
- Trẻ sốt, mệt hoặc sinh hoạt khác thường.
- Xuất hiện tổn thương sâu hoặc lớp vảy dày.
- Tổn thương nằm gần mắt.
- Trẻ dưới 1 tuổi.
- Biểu hiện trên da thay đổi theo chiều hướng nặng hơn sau khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn chăm sóc.
Cách chăm sóc trẻ khi có biểu hiện chốc lở
Khi trẻ có biểu hiện chốc lở, điều cha mẹ cần chú ý là giữ vùng da sạch, hạn chế để trẻ gãi và tránh để dịch từ tổn thương dính sang tay, quần áo hoặc đồ dùng trong nhà.
Vệ sinh vùng da nhẹ nhàng
Cha mẹ có thể làm sạch vùng da có tổn thương bằng nước sạch hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế, sau đó dùng khăn mềm thấm khô. Lưu ý, nên thao tác nhẹ tay, tránh chà xát mạnh vì có thể làm mụn nước vỡ hoặc khiến vùng da bị trợt nhiều hơn.
Trong trường hợp trên da của trẻ đã có lớp vảy, không nên cạy hoặc bóc bằng tay. Việc này có thể khiến da bên dưới tổn thương thêm và khiến dịch từ nốt chốc lây lan sang vùng da khác.
Hạn chế để trẻ gãi hoặc sờ vào vùng da bị chốc
Chốc lở thường gây ngứa nên trẻ rất dễ đưa tay lên gãi. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên cắt móng tay ngắn, giữ tay sạch và để ý nhiều hơn vào lúc trẻ chơi hoặc khi ngủ.
Nếu trẻ đã lớn, có thể nhắc trẻ không bóc vảy, không chạm tay vào vùng tổn thương rồi sờ lên mặt, mắt hoặc các vùng da khác.
Rửa tay sau khi chăm sóc da cho trẻ
Cha mẹ cần rửa tay bằng xà phòng và nước sau khi chạm vào vùng da có chốc lở, thay quần áo, thay ga giường hoặc xử lý khăn của trẻ.
Cùng với đó, trẻ cũng nên được rửa tay thường xuyên, nhất là sau khi vô tình sờ hoặc gãi vào vùng da có tổn thương.
Cho trẻ dùng riêng khăn và đồ cá nhân
Trong thời gian trẻ còn tổn thương da, nên hạn chế dùng chung các vật dụng như:
- Khăn mặt, khăn tắm.
- Quần áo.
- Ga giường, vỏ gối.
- Chăn.
- Những đồ vật thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với vùng da có chốc lở.
Nguyên nhân là dịch từ tổn thương có thể dính lên các vật dụng này và làm vi khuẩn truyền sang người khác.
Theo Centers for Disease Control and Prevention – CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), quần áo, khăn và đồ vải của người bị chốc lở không nên dùng chung với người khác và cần được giặt thường xuyên.
Giặt thường xuyên quần áo và đồ vải của trẻ
Vệ sinh định kỳ toàn bộ đồ vải cá nhân là nguyên tắc cần thiết để hạn chế sự phát tán của vi khuẩn tụ cầu hoặc liên cầu. Tất cả các vật dụng như khăn tắm, khăn mặt, quần áo, ga trải giường và vỏ gối từng tiếp xúc với vùng da bị chốc lở cần được giặt giũ thường xuyên, sau đó phơi khô hoàn toàn dưới ánh nắng mặt trời trước khi tái sử dụng.
Đặc biệt, đối với những gia đình có nhiều trẻ nhỏ, việc tách biệt đồ dùng cá nhân của trẻ bị chốc lở là điều tối quan trọng. Biện pháp này cần được duy trì liên tục trong suốt giai đoạn tổn thương còn rỉ dịch cho đến khi các vết chốc đã khô mặt và đóng vảy, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây lan cho các thành viên khác trong nhà.
Che vùng da tổn thương
Một số vị trí dễ bị trẻ gãi hoặc thường xuyên cọ vào quần áo cần được che bằng gạc sạch. Cha mẹ nên làm theo hướng dẫn cụ thể về cách che, thời gian thay gạc và cách vệ sinh vùng da.
CDC khi Hướng dẫn chăm sóc trẻ chốc lở trong chuyên đề Clinical Guidance for Group A Streptococcal Impetigo cũng đề cập việc che phủ tổn thương có thể giúp hạn chế vi khuẩn truyền sang người khác hoặc sang vùng da khác.
Dùng thuốc đúng theo hướng dẫn đã được kê
Nếu bác sĩ đã kê thuốc bôi hoặc thuốc uống, cha mẹ nên dùng đúng liều và đúng thời gian được hướng dẫn.
Tuyệt đối không nên tự dùng lại thuốc cũ, dùng thuốc của người khác hoặc tự thay đổi cách dùng khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Theo dõi vùng da của trẻ mỗi ngày
Cha mẹ cần chú ý quan sát xem số lượng nốt có tăng lên không, tổn thương có lan sang vùng khác không, vùng da có sưng đau hơn không hoặc trẻ có thêm sốt, mệt, ăn uống kém hay không.
Nếu khó nhận ra sự thay đổi, cha mẹ có thể chụp ảnh vùng da vào cùng một thời điểm mỗi ngày để dễ so sánh.
Trong trường hợp tổn thương lan nhanh, đau tăng, sưng nóng rõ, nằm gần mắt hoặc trẻ có biểu hiện mệt hơn bình thường, cần đưa trẻ đi kiểm tra sớm để kịp thời xử lý và có hướng can thiệp phù hợp.
Bệnh chốc lở ngoài da ở trẻ em có thể chuyển biến nhanh từ các nốt mụn đỏ, mụn mủ sang giai đoạn vỡ rộng, rỉ dịch và đóng vảy màu mật ong. Tổn thương thường ở vùng mặt, quanh mũi, miệng hoặc các chi với xu hướng lan sang vùng da lành do thói quen cào gãi của trẻ. Khi nhận thấy các biểu hiện tiến triển diện rộng, da sưng tấy hoặc trẻ có dấu hiệu sốt, phụ huynh cần đưa con đến cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa kiểm tra kịp thời.
