Vòng đầu trẻ sơ sinh là một trong những chỉ số quan trọng giúp đánh giá sự phát triển não bộ và sức khỏe thần kinh của trẻ ngay từ khi chào đời. Theo dõi đúng vòng đầu không chỉ giúp phát hiện sớm các bất thường mà còn giúp cha mẹ yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc bé yêu của mình. Nếu cha mẹ chưa biết vòng đầu trẻ sơ sinh bao nhiêu là bình thường và cách đo cụ thể, theo dõi ngay bài viết của Daibaccare để có đáp án nhé!
Vì sao cần theo dõi vòng đầu trẻ sơ sinh
Vòng đầu trẻ sơ sinh được đo bằng cách dùng thước dây vòng qua trán (ngang chân mày), hai bên vành tai, và phần nhô cao nhất ở sau đầu.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO (World Health Organization) vòng đầu trẻ sơ sinh (chu vi vòng đầu) là chỉ số bắt buộc trong theo dõi tăng trưởng của trẻ nhỏ bên cạnh các chỉ số về cân nặng và chiều dài cơ thể.
Đặc biệt, theo dõi vòng đầu theo đúng chuẩn tăng trưởng giúp phát hiện sớm các bất thường về phát triển mà cân nặng hay chiều cao có thể chưa phản ánh rõ, ví dụ như não úng thủy (đầu to) hoặc chậm phát triển, từ đó giúp bác sĩ có cơ sở đánh giá sự phát triển bình thường của trẻ theo tháng tuổi.
Vòng đầu trẻ sơ sinh bao nhiêu là bình thường?
Theo biểu đồ chuẩn tăng trưởng vòng đầu theo tuổi của WHO, vòng đầu là chỉ số quan trọng phản ánh sự phát triển não bộ ngay từ khi trẻ chào đời.
Cụ thể, với trẻ sơ sinh đủ tháng (0 tháng tuổi), vòng đầu trung bình của bé trai và bé gái sẽ có sự khác nhau:
- Bé trai: trung bình khoảng 34,5 cm
- Bé gái: trung bình khoảng 33,9 cm
WHO nhấn mạnh rằng đây là giá trị trung bình, khoảng giá trị được coi là bình thường là ± 2 độ lệch chuẩn (SD) so với đường trung bình trên biểu đồ WHO. Điều này có nghĩa là không cần quá lo lắng nếu vòng đầu của bé lệch (lớn hơn hoặc nhỏ hơn) so với biểu đồ trên, miễn là vẫn nằm trong dải chuẩn và tăng đều theo thời gian.
Tốc độ phát triển của vòng đầu trẻ sơ sinh
Điều quan trọng hơn con số tại một thời điểm là đường tăng trưởng có đều và liên tục hay không khi đặt lên biểu đồ WHO.
Theo chia sẻ từ các chuyên gia nhi khoa và dữ liệu từ WHO, vòng đầu của trẻ sơ sinh tăng nhanh nhất trong những tháng đầu đời – giai đoạn não bộ phát triển mạnh mẽ.
Cụ thể:
- Trong 0–3 tháng đầu: Vòng đầu có thể tăng trung bình khoảng 2cm mỗi tháng. Với vòng đầu sơ sinh ban đầu khoảng 34 – 35 cm, đến hết 3 tháng tuổi, vòng đầu của trẻ thường đạt khoảng 40 – 41 cm, phản ánh giai đoạn não bộ phát triển rất mạnh.
- Từ 4 – 6 tháng tuổi: Tốc độ tăng chậm lại còn khoảng 1cm mỗi tháng. Như vậy, đến 6 tháng tuổi, vòng đầu của trẻ thường vào khoảng 43 – 44 cm, nếu quá trình tăng trưởng diễn ra đều đặn theo chuẩn.
- Từ 6 – 12 tháng tuổi: Vòng đầu tăng khoảng 0,5 cm mỗi tháng. Đến khi tròn 12 tháng tuổi, vòng đầu của trẻ thường đạt khoảng 46 – 47 cm, tùy giới tính và cơ địa của mỗi trẻ.
Hoặc cha mẹ có thể tham khảo biểu đồ tăng trưởng chu vi vòng đầu của bé dưới đây!
Biểu đồ chu vi vòng đầu cho bé gái theo độ tuổi từ sơ sinh đến 2 tuổi:
Biểu đồ chu vi vòng đầu cho bé trai theo độ tuổi từ sơ sinh đến 2 tuổi
WHO nhấn mạnh rằng, xu hướng tăng trưởng đều và liên tục theo thời gian khi đặt lên biểu đồ chuẩn quan trọng hơn nhiều so với con số vòng đầu tại một thời điểm riêng lẻ hay so sánh giữa các bé với nhau, vì mỗi bé lại có cơ địa cũng như môi trường phát triển khác nhau.
Cách đo vòng đầu trẻ sơ sinh đúng chuẩn WHO
Để đo vòng đầu chính xác và có giá trị theo dõi, WHO khuyến nghị cha mẹ nên sử dụng thước dây mềm, không co giãn, chuyên dùng để cho đo cơ thể.
Khi đo, thước cần được đặt vòng qua giữa trán (ngay trên cung mày) và vòng ra phía sau qua điểm nhô nhất của hộp sọ (xương chẩm) nhằm đảm bảo đo đúng chu vi lớn nhất của đầu.
Mỗi lần đo nên thực hiện ít nhất 2 – 3 lần, sau đó lấy số đo lớn nhất để hạn chế sai số. Việc đo vòng đầu cho bé cần được thực hiện khi trẻ nằm yên, thư giãn và không khóc, vì khóc hoặc cử động nhiều có thể làm thay đổi kết quả đo.
Cùng với đó, cha mẹ nên duy trì đo vòng đầu mỗi tháng một lần, ghi lại cẩn thận và so sánh với biểu đồ vòng đầu theo tuổi của WHO. Việc đo đúng cách và theo dõi đều đặn sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về phát triển não bộ, đồng thời yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc trẻ.
Tips để đo chuẩn xác và dễ dàng hơn:
- Luôn đo tại cùng một vị trí trên đầu mỗi lần đo
- Không siết thước quá chặt hoặc để quá lỏng
- Nên đo vào cùng thời điểm trong ngày để hạn chế sai lệch
Nếu thấy kết quả bất thường, nên đo lại sau vài ngày (nếu trẻ không có dấu hiệu bất thường đi kèm sau đó) rồi mới quyết định thay vì lo lắng hoặc đưa trẻ đến khám bác sĩ ngay.
Khi nào vòng đầu được coi là bất thường?
Vòng đầu của trẻ cần được theo dõi cụ thể và thường xuyên hơn nếu kết quả đo nằm ngoài giới hạn bình thường trên biểu đồ tăng trưởng, bởi đây có thể là dấu hiệu cho thấy sự phát triển não bộ của trẻ đang có những bất thường cần lưu ý.
Cụ thể, cha mẹ nên hết sức lưu ý nếu:
- Vòng đầu nhỏ hơn −2 độ lệch chuẩn (SD) so với trung bình theo tuổi và giới tính, trẻ có nguy cơ vòng đầu nhỏ (microcephaly). Tình trạng này được xem là bất thường vì có thể phản ánh não bộ phát triển chậm hơn bình thường, liên quan đến các yếu tố như nhiễm trùng bào thai, rối loạn di truyền hoặc tổn thương não sớm.
- Vòng đầu lớn hơn +2 SD, trẻ có nguy cơ vòng đầu to (macrocephaly). Đây là dấu hiệu cần lưu ý vì có thể liên quan đến tăng dịch não tủy, não úng thủy hoặc tăng áp lực nội sọ, khiến hộp sọ giãn nhanh hơn mức sinh lý. Tuy nhiên, WHO cũng lưu ý rằng một số trường hợp vòng đầu to có thể chỉ là đặc điểm gia đình, nên cần đánh giá toàn diện trước khi đi đến kết luận.
Ngoài kích thước tuyệt đối, tốc độ tăng vòng đầu cũng là yếu tố rất quan trọng. Vòng đầu được coi là bất thường nếu không tăng trong nhiều tháng liên tiếp (gợi ý não bộ không phát triển đầy đủ) hoặc tăng quá nhanh so với các lần đo trước (có thể liên quan đến tích tụ dịch hoặc rối loạn trong não).
Vì vậy, WHO nhấn mạnh rằng không nên đánh giá chỉ dựa vào một lần đo đơn lẻ, mà cần theo dõi xu hướng tăng trưởng liên tục theo thời gian để xác định chính xác tình trạng phát triển của trẻ. Các chỉ số cần theo dõi là:
- Biểu đồ tăng trưởng vòng đầu
- Sự phát triển vận động – nhận thức của trẻ
Nếu 2 chỉ số trên có sự bất thường, hãy đến thăm khám để được bác sĩ, chuyên gia chẩn đoán và có kết luận chính xác về vấn đề trẻ đang gặp phải, từ đó can thiệp sớm để không ảnh hưởng đến sự phát triển tổng thể của trẻ.
Đặc biệt, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt nếu:
- Vòng đầu tăng quá nhanh hoặc đứng yên nhiều tháng
- Chênh lệch rõ rệt so với biểu đồ tăng trưởng chuẩn WHO
- Kèm theo dấu hiệu bất thường: thóp phồng/lõm, nôn trớ nhiều, lừ đừ, co giật, chậm phát triển vận động
Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể, có thể chỉ định siêu âm thóp hoặc chụp hình ảnh não nếu cần.
Vòng đầu trẻ sơ sinh là chỉ số quan trọng phản ánh sự phát triển não bộ trong những năm đầu đời. Điều cha mẹ cần quan tâm không phải là so sánh bé yêu của mình với trẻ khác, mà là theo dõi sự tăng trưởng đều đặn của chính con mình theo bảng tăng trưởng chuẩn y khoa. Daibaccare tin rằng, khi được đo và theo dõi thường xuyên vòng đầu bên cạnh các chỉ số về cân nặng, chiều cao và hành vi nhận thức của trẻ sẽ tạo nền tảng vững chắc để trẻ phát triển toàn diện và tối ưu.
