Vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh là một trong những bước chăm sóc quan trọng nhất trong những ngày đầu đời, bởi rốn chính là “cửa ngõ” dễ bị vi khuẩn xâm nhập nếu chăm sóc không đúng cách. Theo các chuyên gia, vệ sinh rốn đúng chuẩn giúp ngăn ngừa nhiễm trùng rốn, bảo vệ sức khỏe và sự phát triển của trẻ sơ sinh. Đó là lý do mà ba mẹ nào cũng cần nắm rõ các bước vệ sinh rốn cũng như lưu ý để đảm bảo bé yêu luôn khoẻ mạnh, phát triển toàn diện.
Nguyên tắc vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
Khi em bé chào đời, dây rốn sẽ được cắt và để lại một phần cuống, gọi là cuống rốn. Theo các chuyên gia, cuống rốn sẽ khô và tự rụng khi bé được 5 đến 15 ngày tuổi.
Điều quan trọng mà cha mẹ cần hết sức lưu ý khi chăm sóc cho trẻ sơ sinh là, trong thời gian này, cuống rốn chưa có hàng rào bảo vệ hoàn chỉnh, rất dễ nhiễm vi khuẩn nếu bị ẩm, bẩn hoặc chăm sóc sai cách.
Chính vì thế, cha mẹ nên nhớ các nguyên tắc dưới đây:
- Giữ cho cuống rốn khô thoáng, không bôi, đắp các chất/các loại lá hoặc áp dụng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng lên rốn của trẻ
- Không che kín, băng hoặc bịt rốn khiến rốn ẩm, bí, vì ẩm sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi và phát triển mạnh hơn
- Chỉ làm sạch khi cần thiết và làm sạch đúng cách bằng gạc và nước sạch/nước muối sinh lý.
- Trong thời gian cuống rốn chưa rụng, nên hạn chế ngâm bé trong nước. Nếu tắm, cần thực hiện nhanh, nhẹ nhàng và lau khô rốn ngay sau đó.
- Để cuống rốn tự rụng, tuyệt đối không tự ý nhổ nó ra, ngay cả khi rốn chỉ còn dính vào da rất ít (kích thước bằng một sợi chỉ)
- Theo dõi cuống rốn để phát hiện các dấu hiệu của nhiễm trùng rốn như nước rỉ màu vàng, có mùi hôi, xung quanh cuống rốn sưng đỏ….
Theo World Health Organization (WHO), nhiễm trùng rốn (omphalitis) tuy không phổ biến nhưng có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm đến sức khoẻ, thậm chí tính mạng của trẻ nếu không được phòng ngừa và xử trí sớm.
Hướng dẫn vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh tại nhà đúng chuẩn chuyên gia
Chuẩn bị trước khi vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
Chuẩn bị sẵn dụng cụ trước khi bắt đầu vệ sinh rốn cho bé nhằm đảm bảo thao tác nhanh gọn, tránh làm bé lạnh hoặc khó chịu. Trước khi vệ sinh, cha mẹ cần:
- Rửa tay sạch bằng xà phòng và nước: Đây là bước bắt buộc nhằm loại bỏ vi khuẩn từ tay người chăm sóc – nguồn lây nhiễm rốn thường gặp nhất. Việc này giúp giảm nguy cơ vi khuẩn xâm nhập vào vùng rốn đang là mô hở và chưa lành lại hoàn toàn.
- Chuẩn bị gạc vô trùng và nước muối sinh lý 0,9%: Gạc vô trùng và nước muối sinh lý là 2 công cụ không thể thiếu để làm sạch nhẹ nhàng vùng rốn. Đặc biệt, nước muối sinh lý có tác dụng làm sạch cơ học mà không gây kích ứng hay đau xót, phù hợp với làn da non nớt của trẻ sơ sinh.
Lưu ý, không nên dùng bông gòn xơ, vì các sợi bông nhỏ có thể dính lại trong rốn, tạo môi trường ẩm và là nơi vi khuẩn dễ phát triển.
Các bước vệ sinh rốn
Bước 1: Dùng gạc vô trùng thấm nước muối sinh lý, lau nhẹ nhàng xung quanh chân rốn theo chiều từ trong ra ngoài. Cách lau này giúp đẩy vi khuẩn ra ngoài thay vì đưa ngược trở lại vùng rốn, giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Bước 2: Nếu thấy rốn có dịch bẩn, máu khô hoặc vảy mỏng, chỉ cần lau nhẹ để làm sạch bề mặt, tuyệt đối không cạy, chà xát, không bóc vảy và không kéo cuống rốn…vì những hành động này có thể gây chảy máu, đau đớn cho trẻ và làm chậm quá trình lành rốn.
Bước 3: Sau khi làm sạch, dùng một miếng gạc khô khác lau lại để đảm bảo rốn khô hoàn toàn. Bởi môi trường khô ráo là yếu tố quan trọng giúp cuống rốn nhanh khô và rụng tự nhiên.
Cuối cùng, để rốn thoáng tự nhiên, gấp mép tã xuống dưới rốn hoặc dùng quần áo rộng, tránh che kín rốn. Việc băng kín rốn có thể giữ ẩm tại rốn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Bên cạnh đó, cha mẹ có thể vệ sinh rốn khi thay tã để tiện quan sát và đảm bảo rốn luôn sạch, khô.
Tần suất vệ sinh rốn
Không nên vệ sinh rốn quá nhiều lần mà chỉ nên vệ sinh khi cần thiết. Theo đó, cha mẹ chỉ cần vệ sinh rốn 1 lần mỗi ngày hoặc khi thấy rốn bị bẩn do nước tiểu, phân hoặc mồ hôi. Việc vệ sinh quá nhiều lần trong ngày không giúp rốn nhanh lành hơn, ngược lại còn có thể làm rốn lâu khô và dễ kích ứng.
Lưu ý quan trọng:
- Không bôi thêm cồn, thuốc, nghệ, dầu hay bất kỳ sản phẩm dân gian nào lên rốn nếu không có chỉ định của bác sĩ
- Luôn quan sát dấu hiệu bất thường của cuống rốn như đỏ lan, sưng, mưng mủ, mùi hôi để đưa trẻ đi khám kịp thời
Việc vệ sinh rốn đúng cách, nhẹ nhàng và kiên nhẫn sẽ giúp rốn của trẻ tự nhiên và hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh.
Dấu hiệu rốn trẻ sơ sinh bất thường cần đi khám
Theo nhiều chuyên gia, cha mẹ cần đưa trẻ đến khám bác sĩ NGAY nếu trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, vì đây có thể là dấu hiệu của viêm rốn/ nhiễm trùng rốn, có thể tiến triển rất nhanh và nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời:
- Vùng da quanh rốn đỏ, sưng, nóng hoặc lan rộng nhanh, đây là dấu hiệu nhiễm trùng đang tiến triển chứ không còn là hiện tượng lành rốn bình thường.
- Rốn chảy mủ, dịch vàng/xanh hoặc có mùi hôi, cho thấy vi khuẩn đã xâm nhập sâu vào mô rốn.
- Trẻ sốt hoặc hạ thân nhiệt, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh vì có thể là dấu hiệu nhiễm trùng máu hoặc nhiễm trùng toàn thân.
- Trẻ bú kém, lừ đừ, quấy khóc bất thường, phản ánh tình trạng nhiễm trùng đang ảnh hưởng đến toàn trạng của bé.
- Chảy máu rốn nhiều hoặc kéo dài, không cải thiện sau khi đã vệ sinh đúng cách.
- Rốn không khô, không rụng sau 2 – 3 tuần, kèm dấu hiệu viêm đỏ hoặc tiết dịch.
Theo các chuyên gia từ Cleveland Clinic, mặc dù nhiễm trùng rốn là tình trạng hiếm gặp nhưng lại vô cùng nguy hiểm, vì vi khuẩn xâm nhập qua rốn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết nếu không can thiệp sớm và đúng cách. Do đó, không nên tự xử lý tại nhà khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử lý sớm nhất.
Hy vọng với những chia sẻ trên đây của Daibaccare đã giúp ba mẹ biết cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh đúng chuẩn tại nhà. Điều quan trọng khi chăm sóc rốn trẻ chính là giữ cho cuống rốn luôn khô thoáng và để chúng rụng tự nhiên, đồng thời lưu ý các dấu hiệu nhiễm trùng rốn sớm để xử lý kịp thời, tránh biến chứng.
