Không ít chị em gặp phải tình trạng viêm phụ khoa sau khi sinh bởi đây là giai đoạn cơ thể phụ nữ có nhiều thay đổi lớn về nội tiết, miễn dịch và hệ vi sinh vùng kín. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý, sinh hoạt hằng ngày mà còn có thể tác động lâu dài đến sức khỏe sinh sản sau này nếu không được xử lý sớm. Nắm rõ các dấu hiệu sớm từ đó chủ động phòng ngừa chính là cách bảo vệ vùng kín khỏi viêm nhiễm khó chịu được khuyến nghị. Cụ thể là gì, cùng Daibaccare tìm hiểu ngay sau đây nhé!
Viêm phụ khoa sau khi sinh là gì?
Viêm phụ khoa sau sinh là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại cơ quan sinh dục nữ trong giai đoạn hậu sản, thường gặp ở âm đạo, cổ tử cung, nội mạc tử cung hoặc vùng tầng sinh môn sau sinh. Các tác nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn, nấm hoặc sự mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo.
Theo tài liệu từ Cẩm nang Y khoa MSD dành cho Chuyên gia (MSD Manual Professional Edition), tỷ lệ nhiễm khuẩn hậu sản dao động khoảng:
- 1% ở phụ nữ sinh thường
- 3% ở các ca sinh mổ chủ động
- 5 – 10% ở các ca sinh mổ sau chuyển dạ
Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh âm đạo của phụ nữ sau sinh có sự thay đổi đáng kể, làm tăng nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh và các vấn đề viêm nhiễm phụ khoa.
Vì sao phụ nữ dễ bị viêm phụ khoa sau khi sinh?
Có nhiều lý do khiến phụ nữ dễ bị viêm phụ khoa sau sinh, bao gồm:
- Thay đổi nội tiết tố sau sinh: Theo nghiên cứu trên tạp chí Pubmed, sau sinh, đặc biệt ở phụ nữ cho con bú, nồng độ estrogen giảm mạnh khiến âm đạo dễ khô hơn, độ pH mất cân bằng và lượng lợi khuẩn Lactobacillus suy giảm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển mạnh hơn gây viêm nhiễm, nấm ngứa và các vấn đề phụ khoa.
- Tổn thương vùng kín khi sinh: Quá trình sinh nở có thể gây tổn thương (rách/khâu) tầng sinh môn và tổn thương niêm mạc âm đạo. Những tổn thương này khiến vùng kín nhạy cảm hơn và dễ bị vi khuẩn xâm nhập nếu vệ sinh không đúng cách.
- Chăm sóc vùng kín chưa đúng cách: Sau sinh, sản dịch thường kéo dài từ 2 – 6 tuần, nếu không biết cách chăm sóc vùng kín như không thay băng vệ sinh thường xuyên, mặc đồ lót chật, ẩm ướt, hoặc thụt rửa âm đạo quá sâu làm phá vỡ hệ vi sinh có lợi… tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây viêm nhiễm.
- Suy giảm miễn dịch hậu sản: Thiếu ngủ, căng thẳng và chăm con kéo dài khiến sức đề kháng của phụ nữ sau sinh suy giảm. Khi hệ miễn dịch yếu hơn, cơ thể khó chống lại vi khuẩn, nấm và các tác nhân gây bệnh tại vùng kín.
- Quan hệ tình dục quá sớm: Theo American College of Obstetricians and Gynecologists, cơ thể cần thời gian để tử cung và âm đạo hồi phục hoàn toàn sau sinh. Những trường hợp quan hệ quá sớm khi sản dịch chưa sạch hoặc vùng kín chưa lành hẳn có thể làm tăng nguy cơ viêm âm đạo, viêm cổ tử cung và nhiễm khuẩn vùng chậu.
Dấu hiệu viêm phụ khoa sau khi sinh thường gặp
Một trong những dấu hiệu thường gặp của viêm phụ khoa sau sinh là sự thay đổi bất thường của khí hư hoặc sản dịch, kèm cảm giác khó chịu ở vùng kín.
Tuy nhiên, tùy vào vị trí bị ảnh hưởng, các biểu hiện viêm phụ khoa sau sinh có thể được chia thành hai nhóm:
Triệu chứng tại chỗ (âm đạo, âm hộ, tầng sinh môn)
Đây là nhóm biểu hiện thường gặp ở cơ quan sinh dục ngoài và mức độ thường nhẹ hơn:
- Khó chịu vùng kín: Vùng kín có thể xuất hiện cảm giác ngứa, châm chích hoặc nóng rát, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc cơ thể ra nhiều mồ hôi.
- Khí hư thay đổi bất thường: Dịch tiết âm đạo có thể ra nhiều hơn bình thường, chuyển sang màu trắng đục, vón cục như bã đậu, vàng hoặc xanh và kèm mùi hôi khó chịu.
- Khó chịu tại vết khâu tầng sinh môn: Khu vực quanh vết khâu có thể sưng nhẹ, đỏ hoặc nhạy cảm hơn khi ngồi và vận động.
- Khó chịu khi đi tiểu: Một số phụ nữ có cảm giác rát nhẹ hoặc khó chịu khi tiểu tiện do vùng niêm mạc còn nhạy cảm sau sinh.
Triệu chứng lan sâu (cổ tử cung, tử cung, nhiễm khuẩn hậu sản)
Khi tình trạng viêm ảnh hưởng sâu hơn vào bên trong cơ quan sinh sản, cơ thể có thể xuất hiện các dấu hiệu rõ rệt hơn:
- Sản dịch có mùi bất thường: Sản dịch đổi màu, có mùi nặng hoặc kéo dài hơn bình thường.
- Đau vùng bụng dưới: Xuất hiện cảm giác đau âm ỉ hoặc khó chịu ở vùng hạ vị sau sinh.
- Sốt và mệt mỏi: Cơ thể có thể cảm thấy mệt, thỉnh thoảng ớn lạnh hoặc tăng thân nhiệt (sốt).
- Ra máu âm đạo bất thường: Lượng máu hoặc sản dịch thay đổi bất thường sau khi đã giảm dần trước đó.
Nếu các dấu hiệu kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, chị em nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám sớm và can thiệp, xử lý phù hợp.
Cách phòng ngừa viêm phụ khoa sau khi sinh
Vệ sinh vùng kín đúng cách
Sau sinh, vùng kín vẫn còn nhạy cảm và dễ bị ảnh hưởng bởi vi khuẩn từ sản dịch hoặc môi trường bên ngoài.
Do đó, chị em nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, có độ pH phù hợp, ưu tiên thành phần từ thiên nhiên. Khi rửa, rửa theo chiều từ trước ra sau, tránh chà xát mạnh gây tổn thương niêm mạc âm đạo và vết khâu tầng sinh môn.
Thay băng vệ sinh thường xuyên
Sản dịch sau sinh thường kéo dài nhiều tuần nên việc thay băng vệ sinh định kỳ rất quan trọng để giữ vùng kín khô thoáng. Chị em có thể thay băng vệ sinh 3 – 4h/lần hoặc sớm hơn tùy thuộc vào lượng sản dịch.
Tránh tình trạng để băng vệ sinh ẩm ướt trong thời gian dài bởi có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm phụ khoa.
Không thụt rửa âm đạo
Thụt rửa sâu bên trong âm đạo có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên và khiến vùng kín dễ bị kích ứng hơn sau sinh. Ngoài ra, việc lạm dụng dung dịch vệ sinh không phù hợp cũng có thể làm giảm lợi khuẩn bảo vệ âm đạo, tăng nguy cơ viêm nhiễm.
Kiêng quan hệ quá sớm sau sinh
Sau sinh, tử cung, âm đạo và tầng sinh môn cần thời gian để phục hồi hoàn toàn. Quan hệ quá sớm khi sản dịch chưa hết hoặc vùng kín chưa lành có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và gây khó chịu cho phụ nữ hậu sản.
Theo đó, dù là sinh thường hay sinh mổ, cũng nên chờ khoảng tối thiểu 8 đến 12 tuần để các lớp cơ bụng và vết mổ tử cung ổn định, tránh nguy cơ nhiễm trùng vết mổ hay vùng kín.
Mặc quần áo thoáng khí, thấm hút tốt
Nên ưu tiên quần áo rộng rãi và đồ lót có chất liệu cotton thấm hút tốt để hạn chế bí bách, giữ vùng kín khô thoáng và giảm nguy cơ vi khuẩn phát triển trong môi trường ẩm ướt.
Hạn chế thức khuya và căng thẳng kéo dài
Phụ nữ sau sinh nên cố gắng sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc và chia sẻ việc chăm con với người thân để cơ thể có thời gian phục hồi tốt hơn.
Việc duy trì tinh thần thoải mái và hạn chế căng thẳng kéo dài có thể hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động ổn định, từ đó giảm nguy cơ gặp các vấn đề viêm nhiễm phụ khoa sau sinh.
Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng để tăng sức đề kháng
Chế độ ăn đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất giúp cơ thể phục hồi tốt hơn sau sinh. Ngoài ra, các thực phẩm chứa lợi khuẩn như sữa chua hoặc thực phẩm lên men cũng có thể hỗ trợ duy trì hệ vi sinh đường ruột và góp phần hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh cơ thể.
Tái khám hậu sản định kỳ
Khám hậu sản giúp theo dõi quá trình phục hồi của tử cung, tầng sinh môn và phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa nếu có. Nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như khí hư đổi màu, mùi khó chịu hoặc đau vùng bụng dưới kéo dài, phụ nữ nên đi khám sớm để được kiểm tra phù hợp.
Viêm phụ khoa sau khi sinh là tình trạng khá phổ biến ở phụ nữ hậu sản do sự thay đổi nội tiết, tổn thương vùng kín và suy giảm miễn dịch sau sinh. Nếu không được phát hiện sớm, tình trạng viêm nhiễm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống của phụ nữ. Chủ động chăm sóc vùng kín đúng cách, theo dõi dấu hiệu bất thường và tái khám định kỳ là giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa và hỗ trợ phục hồi hiệu quả sau sinh.
