Viêm da cơ địa ở em bé là bệnh viêm da mạn tính, thường biểu hiện bằng tình trạng khô, ngứa và phát ban tái đi tái lại. Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, viêm da cơ địa là tình trạng thường gặp ở trẻ em, mặc dù không lây nhưng có thể khiến trẻ khó chịu, quấy khóc và ngủ không ngon, đặc biệt trong những đợt bùng phát.
Viêm da cơ địa ở em bé là gì?
Viêm da cơ địa (còn được gọi là chàm thể tạng hay Atopic Dermatitis) – là một bệnh viêm da mạn tính thường gặp có xu hướng tái phát khi gặp các tác nhân từ bên ngoài môi trường như thay đổi nhiệt độ, độ ẩm hoặc tiếp xúc với các sản phẩm, trang phục không phù hợp.
Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, có đến 1/4 trẻ em mắc bệnh chàm (viêm da cơ địa) mãn tính, hình thành từ sự tương tác giữa yếu tố di truyền, phản ứng miễn dịch và sự suy yếu của hàng rào bảo vệ da.
Cụ thể, viêm da cơ địa có liên quan đến sự suy yếu của hàng rào bảo vệ da. Ở nhiều trẻ bị viêm da cơ địa, sự thiếu hụt hoặc thay đổi chức năng của protein filaggrin – một protein quan trọng giúp duy trì cấu trúc hàng rào da và giữ ẩm có thể góp phần làm suy giảm chức năng bảo vệ của da.
Khi hàng rào bảo vệ da bị suy yếu, da dễ mất độ ẩm, trở nên khô, nhạy cảm và dễ phản ứng với xà phòng, chất tẩy rửa, thời tiết hoặc các yếu tố kích thích khác.
Viêm da cơ địa không lây từ trẻ này sang trẻ khác. Tuy nhiên, nếu không được chăm sóc và kiểm soát phù hợp, tình trạng ngứa – gãi có thể làm da trầy xước, tăng viêm và tạo điều kiện cho những tình trạng da nghiêm trọng hơn.
Dấu hiệu viêm da cơ địa ở em bé cha mẹ cần nhận biết
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tổn thương viêm da cơ địa thường xuất hiện ở má, trán hoặc da đầu. Bệnh cũng có thể lan xuống thân mình, cánh tay và chân nhưng thường không phát triển ở vùng quấn tã/đóng bỉm.
Học viện Da liễu Hoa Kỳ trong nghiên cứu “Atopic dermatitis symptoms” cho biết, trẻ mắc viêm da cơ địa có thể xuất hiện các vùng da khô, bong vảy, nổi sẩn hoặc phát ban tại má và trán.
Do tình trạng này gây ngứa, nên trẻ thường cọ da vào chăn, thảm hoặc các đồ vật xung quanh. Hành động cọ xát có thể khiến da trầy xước, rỉ dịch và đóng vảy.
Vậy nên, cha mẹ nên chú ý nếu thấy các dấu hiệu viêm da cơ địa ở em bé dưới đây:
- Da khô, thô ráp hoặc bong vảy.
- Xuất hiện mảng da đỏ, nâu, tím hoặc khác màu vùng da xung quanh.
- Bé thường xuyên cọ mặt vào chăn, gối hoặc người chăm sóc.
- Bé khó ngủ, dễ thức giấc và quấy khóc do ngứa.
- Da nổi các nốt nhỏ, có thể rỉ dịch hoặc đóng vảy.
- Tổn thương dày lên nếu bé gãi hoặc cọ xát kéo dài.
Màu sắc của tổn thương có thể khác nhau tùy màu da. Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào dấu hiệu “da đỏ” để nhận biết bệnh mà nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế để được thăm khám, xác định đúng nguyên nhân từ đó xử lý đúng cách.
Nguyên nhân gây viêm da cơ địa ở em bé
Viêm da cơ địa thường liên quan đến nhiều yếu tố cùng tác động. Bao gồm:
- Yếu tố di truyền: Viêm da cơ địa có liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền, đặc biệt ở những người có gia đình mắc chàm, hen suyễn hoặc dị ứng.
- Gen filaggrin: Gen filaggrin giúp cơ thể tạo ra protein cần thiết để duy trì hàng rào bảo vệ da. Khi gen này bị biến đổi, da dễ mất nước và nhạy cảm hơn với các chất gây kích ứng, dị nguyên từ môi trường.
- Các gen khác liên quan đến hàng rào bảo vệ da: Ngoài filaggrin, một số gen tham gia vào quá trình tổng hợp và vận chuyển lipid cũng có thể liên quan đến bệnh chàm. Những gen này ảnh hưởng đến khả năng giữ ẩm và bảo vệ bề mặt da.
- Gen liên quan đến hệ miễn dịch: Một số gen liên quan đến điều hòa đáp ứng miễn dịch và hoạt động của cytokine cũng được ghi nhận có liên quan đến bệnh chàm. Sự thay đổi ở các gen này có thể khiến hệ miễn dịch phản ứng mạnh hơn với các tác nhân từ môi trường.
- Cơ chế di truyền phức tạp: Bệnh chàm không do một gen duy nhất gây ra mà thường liên quan đến nhiều gen và cơ chế khác nhau. Xét nghiệm di truyền chưa được dùng phổ biến để chẩn đoán, nhưng hiểu về yếu tố di truyền có thể hỗ trợ đánh giá nguy cơ và định hướng xử lý.
- Các yếu tố môi trường: Hướng dẫn của NICE về viêm da cơ địa ở trẻ dưới 12 tuổi khuyến nghị các yếu tố như xà phòng, chất tẩy rửa, bụi, lông thú cưng, một số thực phẩm, nhiệt độ và độ ẩm có thể làm bệnh chàm bùng phát. Khi hàng rào da suy yếu, da dễ mất nước và nhạy cảm hơn với những tác nhân này. https://www.nice.org.uk/guidance/cg57/chapter/Recommendations
- Kích hoạt hệ thống miễn dịch: Ở người bị chàm, hệ miễn dịch có thể phản ứng quá mức với các yếu tố vốn không quá nguy hiểm. Phản ứng này gây viêm, ngứa và làm tổn thương da trở nên rõ rệt hơn.
Xử lý viêm da cơ địa ở em bé
Xử lý viêm da cơ địa ở em bé – Dưỡng ẩm đều đặn
Dưỡng ẩm là một trong những biện pháp chăm sóc nền tảng đối với viêm da cơ địa. Một tổng quan hệ thống của Cochrane với tiêu đề “Emollients and moisturisers for eczema” cho thấy việc sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm có thể giúp hạn chế tác động của viêm da cơ địa.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa dưỡng ẩm để chăm sóc làn da đã bị viêm da cơ địa và tự thoa dưỡng ẩm hằng ngày cho trẻ sơ sinh khỏe mạnh với mục đích phòng bệnh.
Vì vậy, cha mẹ nên sử dụng dưỡng ẩm để chăm sóc làn da khô hoặc viêm da cơ địa theo hướng dẫn phù hợp, nhưng không nên xem dưỡng ẩm như một phương pháp ngăn ngừa bệnh ở mọi trẻ sơ sinh.
Lựa chọn kem dưỡng ẩm cho bé
Khi lựa chọn sản phẩm dưỡng ẩm cho bé bị viêm da cơ địa, cha mẹ nên ưu tiên công thức dịu nhẹ, phù hợp với làn da nhạy cảm. Tùy tình trạng da, có thể lựa chọn các dạng dưỡng ẩm như lotion (sữa dưỡng), kem hoặc thuốc mỡ. Trong đó, kem và thuốc mỡ thường có kết cấu đặc hơn, phù hợp với những vùng da khô nhiều và cần tăng khả năng giữ ẩm.
Nhưng cần lưu ý:
- Ưu tiên công thức đơn giản, phù hợp với da nhạy cảm.
- Ngừng dùng nếu sản phẩm khiến bé đỏ, rát hoặc ngứa hơn.
- Thoa nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh lên da.
- Không có một loại kem dưỡng phù hợp với mọi trẻ. Sản phẩm nên được lựa chọn dựa trên mức độ khô, vị trí bị viêm da và khả năng dung nạp của làn da.
Cách tắm cho em bé bị viêm da cơ địa
Bé bị viêm da cơ địa không cần kiêng tắm. Tắm đúng cách giúp loại bỏ bụi bẩn, mồ hôi và các chất có thể gây kích ứng trên bề mặt da.
Theo đó, Học viện Da liễu Hoa Kỳ và Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ đều khuyến nghị:
- Tắm cho trẻ bằng nước ấm nhẹ với nhiệt độ phù hợp.
- Thời gian tắm khoảng 5 – 10 phút.
- Sử dụng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ.
- Không chà xát da bằng khăn hoặc dụng cụ thô ráp.
- Thấm khô da nhẹ nhàng.
- Thoa dưỡng ẩm ngay sau khi tắm, điều này giúp giữ lại độ ẩm trên bề mặt da và hạn chế mất nước qua da.
Cha mẹ có thể tắm cho bé mỗi ngày hoặc cách ngày tùy tình trạng da, thời tiết và hướng dẫn của bác sĩ. Điều quan trọng hơn tần suất tắm là tránh nước nóng, không chà xát và dưỡng ẩm ngay sau khi tắm.
Chế độ dinh dưỡng cho trẻ viêm da cơ địa
Viêm da cơ địa và dị ứng thức ăn có thể cùng xuất hiện, đặc biệt ở một số trẻ bị bệnh mức độ vừa hoặc nặng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi trường hợp viêm da cơ địa đều do thức ăn.
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ cảnh báo việc quá nhấn mạnh vai trò của dị ứng thực phẩm có thể dẫn đến các chế độ loại trừ không cần thiết và tiềm ẩn nguy hiểm. Việc loại bỏ thực phẩm mà trẻ đang dung nạp còn có thể làm mất khả năng dung nạp và tăng nguy cơ phản ứng khi ăn lại.
National Institute for Health and Care Excellence (Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc Sức khỏe Anh – NICE) khuyến nghị chỉ nên cân nhắc dị ứng thức ăn khi:
- Trẻ xuất hiện phản ứng ngay sau khi ăn một thực phẩm cụ thể.
- Trẻ nhỏ bị viêm da cơ địa mức độ vừa hoặc nặng, không kiểm soát được dù đã chăm sóc và điều trị tối ưu.
- Bệnh đi kèm nôn, rối loạn tiêu hóa hoặc chậm tăng trưởng.
Do đó, cha mẹ không nên tự ý loại bỏ sữa, trứng, cá, đậu phộng hoặc nhiều nhóm thực phẩm khỏi chế độ ăn của trẻ mà nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng và lành mạnh.
Trong trường hợp nghi ngờ dị ứng, cần đưa trẻ đi khám và nhận tư vấn dinh dưỡng phù hợp.
Có nên tự mua thuốc bôi cho em bé?
Trong các đợt bùng phát, chỉ sử dụng dưỡng ẩm có thể không đủ. Bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid bôi với mức độ phù hợp với tuổi, vị trí và mức độ tổn thương.
Hướng dẫn NICE nhấn mạnh rằng lợi ích của corticosteroid bôi lớn hơn các nguy cơ có thể xảy ra khi được lựa chọn và sử dụng đúng cách. Nhưng chỉ nên được thoa lên vùng da đang viêm, đúng số lần và đúng thời gian được hướng dẫn. Cùng với đó cha mẹ không nên tự ý:
- Mua sản phẩm bôi không rõ hoạt chất và hàm lượng.
- Dùng sản phẩm của người lớn cho trẻ.
- Bôi quá dày hoặc quá nhiều lần.
- Kéo dài thời gian dùng khi chưa tái khám.
- Dùng kháng sinh hoặc chống nấm khi chưa xác định nguyên nhân.
Khi nào cần đưa bé đi khám?
Cha mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế khi:
- Đây là lần đầu bé xuất hiện tổn thương và chưa được chẩn đoán.
- Da đỏ, ngứa hoặc khô lan rộng.
- Bé quấy khóc, mất ngủ hoặc bú kém.
- Bệnh không cải thiện dù đã chăm sóc đúng cách.
- Viêm da tái phát thường xuyên.
- Tổn thương xuất hiện quanh mắt.
- Nghi ngờ dị ứng thức ăn.
- Bé có dấu hiệu chậm tăng cân hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài.
- Da sưng đau, có mủ, vảy vàng hoặc lan nhanh.
- Bé sốt, mệt, lừ đừ hoặc có biểu hiện toàn thân.
Nếu bé khó thở, khò khè, sưng môi, sưng lưỡi, tím tái hoặc lừ đừ sau khi ăn, cần đưa bé đi cấp cứu càng sớm càng tốt để tránh tình huống không mong muốn xảy ra.
Viêm da cơ địa ở em bé là tình trạng liên quan đến sự suy yếu của hàng rào bảo vệ da, yếu tố miễn dịch, di truyền và môi trường. Dưỡng ẩm đều đặn, tắm bằng nước ấm trong thời gian phù hợp, sử dụng sản phẩm theo chỉ định là những nguyên tắc quan trọng để xử lý. Nếu thấy da bé có các dấu hiệu bất thường hoặc kèm sốt, bỏ bú, quấy khóc, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và xử lý kịp thời.
