Tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh là giai đoạn khiến nhiều cha mẹ lo lắng vì bé quấy khóc, bám dính lấy mẹ nhiều hơn, ăn ngủ kém và thay đổi thói quen sinh hoạt… mà không rõ lý do cụ thể. Hiểu rõ cách tính tuần khủng hoảng, từ đó biết hướng xử lý phù hợp là phương pháp đơn giản mà hiệu quả để cùng bé đồng hành qua những giai đoạn “khó ưa” này.
Tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh là gì?
Tuần khủng hoảng (Wonder Weeks) là một khái niệm dùng để mô tả các giai đoạn “bước nhảy” trong hành trình phát triển nhận thức và hành vi của trẻ sơ sinh, khi não bộ bắt đầu thiết lập các kết nối mới và khả năng cảm nhận thế giới xung quanh thay đổi sâu sắc.
Theo nhiều nghiên cứu, trẻ sẽ trải qua khoảng 10 “phát triển nhảy vọt” trong 20 tháng đầu đời, với khoảng 8 cột mốc quan trọng trong năm đầu tiên, và mỗi bước nhảy thường đi kèm với giai đoạn quấy khóc, bám dính lấy mẹ, đòi bế nhiều hơn và cáu gắt, khó ngủ – hay còn gọi là “giai đoạn bão táp” (fussy phase).
Nguồn gốc của khái niệm này đến từ nghiên cứu của các nhà phát triển trẻ Hetty van de Rijt và Frans Plooij, dựa trên quan sát hành vi của trẻ sơ sinh, cho thấy các giai đoạn thay đổi hành vi có thể xảy ra theo tuổi sinh học dựa trên ngày dự sinh.
Cụ thể, trong thời gian “bão táp”, trẻ có thể trông khó chịu hơn nhưng sau đó sẽ bước vào giai đoạn “nắng ấm” (sunny phase) khi các kỹ năng mới hình thành như nhận biết môi trường tốt hơn, kỹ năng vận động mới hoặc phản ứng xã hội phức tạp hơn.
Mặc dù không phải mọi trẻ đều trải qua các mốc này giống y như trong sách, nhưng wonder weeks cung cấp một nền tảng làm cơ sở để cha mẹ tham khảo và giúp cha mẹ hiểu rằng, giai đoạn quấy khóc nhiều đôi khi là biểu hiện tự nhiên của phát triển não bộ, không nhất thiết là dấu hiệu bệnh lý.
Vì vậy, tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh có thể giúp cha mẹ nhận ra rằng sự thay đổi hành vi của bé, có thể là biểu hiện của sự phát triển nhận thức sâu sắc, và việc đối mặt với wonder weeks của trẻ bằng sự vỗ về, an toàn và ổn định là phương pháp đơn giản để giúp trẻ qua giai đoạn này dễ dàng hơn.
Cách tính tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh chuẩn
Trước khi nắm rõ cách tính tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh, cha mẹ cần lưu ý nguyên tắc quan trọng nhất để tính chuẩn xác, đó là tuần khủng hoảng được tính từ ngày dự sinh, không phải ngày sinh thực tế.
Lý do là vì não bộ của trẻ phát triển theo tuổi thai học, chứ không hoàn toàn theo thời điểm bé chào đời. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ sinh non hoặc sinh sớm/muộn vài ngày.
Cách tính như sau:
- Xác định ngày dự sinh chính xác của bé: Là ngày được các bác sĩ sản khoa siêu âm và dự sinh, dựa trên kết quả siêu âm thai kỳ hoặc dựa vào kết quả tính toán ngày đầu kỳ kinh cuối của mẹ bầu.
- Đếm số tuần từ ngày dự sinh đến thời điểm hiện tại: Lấy ngày hiện tại trừ đi ngày dự sinh để biết bé được bao nhiêu ngày (tính theo tuổi thai)
- Tính số tuần tuổi thực tế: Trước hết, hãy tính số ngày từ ngày dự sinh của bé đến ngày hiện tại. Ví dụ, nếu bé có ngày dự sinh là 1/1 và hôm nay là 15/2, thì bé đã được 45 ngày tuổi. Tiếp theo, lấy 45 chia cho 7, ta được khoảng 6,4 tuần, và làm tròn thành 6 tuần tuổi.
- Đối chiếu số tuần này với các mốc tuần khủng hoảng phổ biến: Sau khi đã tính được số tuần, cha mẹ so sánh với bảng wonder weeks để xem bé có đang trong tuần khủng hoảng hay không.
Các mốc tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh
Không phải bé nào cũng trải qua đầy đủ tất cả các mốc và mức độ quấy khóc ở mỗi bé là khác nhau. Tuy nhiên, cha mẹ có thể dựa vào bảng tham khảo về wonder weeks dưới đây để có cơ sở đối chiếu cũng như hiểu rõ nguyên nhân khi bé quấy khóc, khó chịu:
Tuần 5 – Tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh đầu tiên
Ở giai đoạn này, bé thường quấy khóc nhiều hơn, dễ mệt và khó dỗ dù đã được bú no, thay tã đầy đủ. Nguyên nhân là bé bắt đầu cảm nhận thế giới bằng giác quan rõ ràng hơn như ánh sáng mạnh, tiếng động, mùi lạ hay sự chạm vào da, khiến bé dễ bị quá tải, sinh ra khó chịu, cáu gắt.
Tuần 8
Trong tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh khi được 8 tuần tuổi, bé có xu hướng bám dính mẹ rõ rệt, đồng thời cũng khó ngủ hơn và hay giật mình khi có tiếng động nhỏ.
Lúc này, bé đang học cách kiểm soát đầu – cổ, đồng thời bắt đầu nhận thức về cơ thể và các chuyển động của chính mình nên dễ cáu gắt khi mệt.
Tuần 12
Khi được 12 tuần tuổi và bước vào tuần khủng hoảng thứ 3, bé thường ngủ không sâu, dễ tỉnh giấc và cáu gắt hơn bình thường. Đây là giai đoạn bé bắt đầu nhận biết chuỗi hành động, thị giác phát triển mạnh và biết nhìn vào mắt người đối diện để “giao tiếp”.
Tuần 17 – tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh thứ tư
Ở tuần 17, bé dễ hoảng hốt, chỉ chịu ở yên hoặc ngoan ngoãn khi được bế và rất khó đặt xuống giường để ngủ. Bởi lúc này, não bộ của bé đang học cách hiểu một sự việc có nhiều bước, ví dụ cầm đồ chơi, lắc và nghe âm thanh phát ra.
Tuần 26
Nhiều bé bú ít hơn, hay khóc và chỉ muốn ở gần mẹ khi bước vào wonder weeks khi được 26 tuần tuổi. Lúc này, bé bắt đầu nhận thức rõ hơn về khoảng cách, xa – gần, và hiểu rằng đồ vật có thể rời khỏi tầm nhìn nhưng vẫn tồn tại, khiến bé dễ lo lắng.
Tuần 36
Bé có thể trở nên cáu kỉnh hơn, sợ người lạ và chỉ muốn bám dính lấy mẹ. Lý giải cho hành động này là do bé đang học cách phân biệt các chuỗi hành động phức tạp hơn, nên rất cần cảm giác an toàn từ người chăm sóc chính – đó là mẹ.
Tuần 40
Trong wonder week 40, bé có thể quấy khóc dai dẳng và cảm xúc thay đổi thất thường, lúc vui lúc khóc. Vì lúc này, bé đang phát triển khả năng phân loại sự vật theo hình dạng, âm thanh hoặc kích thước, khiến não bộ hoạt động rất “bận rộn”.
Tuần 61
Bé có sự thay đổi hành vi rõ rệt, bám mẹ hơn khi gặp người lạ hoặc ở môi trường mới. Đây là giai đoạn bé phát triển kỹ năng tuần tự, biết làm việc theo thứ tự và chuẩn bị nền tảng cho việc học nói.
Tuần 62
Bé có biểu hiện “bùng nổ” cảm xúc, hay phản đối và thích tự làm mọi thứ theo ý mình. Vì ở giai đoạn này, bé đang hình thành tính tò mò, mong muốn tự lập và thử thách giới hạn của bản thân.
Tuần 72 – 73 tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh cuối cùng
Đây có thể là tuần khủng hoảng cuối cùng của bé, lúc này bé trở nên khó dỗ hơn, dễ giận dỗi và có những mâu thuẫn cảm xúc nhỏ. Nguyên nhân của những hành động trên chính là bé bắt đầu nhận thức đơn giản về mối quan hệ nguyên nhân – kết quả, biết lựa chọn hành vi và khám phá khả năng của chính mình.
Cách phân biệt tuần khủng hoảng với bệnh lý?
Tuần khủng hoảng là giai đoạn phát triển não bộ bình thường, còn bệnh lý là tình trạng sức khỏe bất thường cần can thiệp y tế. Điểm mấu chốt để phân biệt nằm ở tình trạng toàn thân của trẻ. Cụ thể, cha mẹ có thể quan sát các biểu hiện của trẻ:
- Mức độ quấy khóc: Trong tuần khủng hoảng, trẻ quấy nhiều hơn nhưng vẫn dỗ được khi được bế, ôm, vỗ về hoặc tiếp xúc da kề da. Ngược lại, nếu trẻ khóc thét, khóc dai dẳng, không thể dỗ, đó có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý khác nhau.
- Tình trạng bú và tăng cân: Trẻ đang trong tuần khủng hoảng có thể bú thất thường hơn nhưng vẫn bú, không bỏ bú hoàn toàn và vẫn tăng cân. Nếu trẻ bú kém kéo dài, bỏ bú, sụt cân… cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế để thăm khám và xác định chính xác nguyên nhân.
- Nhiệt độ cơ thể: Trẻ đang trong tuần khủng hoảng không gây sốt. Nếu trẻ sốt từ 38°C trở lên, đặc biệt là trẻ dưới 3 tháng tuổi, đây là dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám ngay.
- Hô hấp: Trong tuần khủng hoảng, nhịp thở của trẻ vẫn bình thường. Còn nếu thấy trẻ thở nhanh, thở gấp, thở khò khè, rút lõm ngực hoặc tím tái, cần đưa trẻ đến bệnh viện càng sớm càng tốt vì đó có thể là dấu hiệu mắc viêm đường hô hấp.
- Thời gian và diễn tiến: Tuần khủng hoảng thường kéo dài vài ngày đến tối đa 1–2 tuần, sau đó trẻ ổn định và thường xuất hiện kỹ năng mới. Nếu tình trạng xấu dần, kéo dài không cải thiện hoặc nặng hơn theo thời gian, khả năng cao là bệnh lý.
- Các dấu hiệu kèm theo khác: Tuần khủng hoảng không kèm nôn trớ liên tục, tiêu chảy nặng, co giật hay lơ mơ. Sự xuất hiện của những dấu hiệu này cho thấy trẻ cần được thăm khám y tế chứ không chỉ là đang trong wonder weeks.
Bí kíp vượt qua tuần khủng hoảng đơn giản, hiệu quả
Hiểu đúng tâm lý của trẻ
Điều quan trọng đầu tiên cha mẹ cần nhớ khi con trong tuần khủng hoảng chính là con không hư mà đang lớn lên. Tuần khủng hoảng là giai đoạn não bộ của trẻ phát triển mạnh, vì vậy việc quấy khóc, ngủ kém hay bám mẹ là hoàn toàn bình thường. Khi cha mẹ hiểu đúng và bớt căng thẳng, trẻ cũng sẽ dễ được trấn an và ổn định cảm xúc hơn.
Việc thay đổi nhận thức giúp cha mẹ bình tĩnh hơn. Khi cha mẹ bớt căng thẳng, trẻ cũng dễ được trấn an hơn.
Đáp ứng nhu cầu của trẻ
Trong thời gian này, trẻ rất cần cảm giác an toàn. Việc ôm, bế, vỗ về hoặc tiếp xúc da kề da giúp bé cảm thấy được bảo vệ, từ đó giảm quấy khóc và dễ chịu hơn.
Giữ lịch sinh hoạt thường nhật
Cha mẹ cũng nên cố gắng giữ lịch sinh hoạt quen thuộc cho bé, như giờ bú, giờ ngủ và không gian sống. Sự ổn định bên ngoài sẽ giúp trẻ dễ thích nghi với những thay đổi đang diễn ra bên trong cơ thể và não bộ.
Điều chỉnh môi trường xung quanh lý tưởng
Bởi trẻ rất nhạy cảm trong wonder weeks, nên cha mẹ hãy giảm bớt các kích thích xung quanh như ánh sáng mạnh, tiếng ồn lớn hoặc nhiều người bế bé cùng lúc. Một môi trường yên tĩnh, quen thuộc sẽ giúp não bộ trẻ “xử lý” các kỹ năng mới một cách nhẹ nhàng hơn.
Cha mẹ chăm sóc chính mình
Tuần khủng hoảng cũng là thử thách với người lớn. Nghỉ ngơi khi có thể và chia sẻ việc chăm con sẽ giúp cha mẹ có đủ năng lượng đồng hành cùng bé.
Hy vọng với những thông tin trên đây đã giúp cha mẹ hiểu được cách tính tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh chuẩn để từ đó chuẩn bị tâm lý cũng như vật chất để đồng hành cùng bé vượt qua tuần khủng hoảng một cách nhẹ nhàng. Nếu có thắc mắc, liên hệ để được Daibaccare hỗ trợ và giải đáp nhé!
