Sau sinh da mặt bị khô ngứa là vấn đề rất nhiều mẹ bỉm gặp. Bởi dưới tác động của thay đổi nội tiết tố sau thai kỳ, làn da có thể mất nước, thoát ẩm nhanh, khiến da khô ráp, căng tức và ngứa, ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm mỹ và sinh hoạt hằng ngày. Theo các chuyên gia, đây không chỉ là khô da thông thường mà còn cho thấy hàng rào bảo vệ da đang suy yếu và cần can thiệp kịp thời. Vậy đâu là nguyên nhân sâu xa và chăm sóc thế nào để da phục hồi an toàn sau sinh?
Vì sao sau sinh da mặt bị khô ngứa
Thay đổi nội tiết tố sau sinh
Theo các chuyên gia da liễu, sau sinh, nồng độ estrogen và progesterone suy giảm đột ngột, khiến tuyến bã nhờn hoạt động kém hơn, từ đó khiến da mất lớp dầu tự nhiên bảo vệ và dẫn đến tình trạng da khô, căng, dễ kích ứng.
Cùng với đó, có đến 90% phụ nữ trải qua những thay đổi về da trong thời kỳ mang thai và sau sinh do sự biến động hormone trong cơ thể.
Đồng quan điểm, theo bài đăng với tiêu đề “Hormones and How They Affect Your Skin” đăng tải trên Bend Dermatology Clinic – Phòng khám Da liễu Bend (Hoa Kỳ) cho biết, sự mất cân bằng nội tiết tố có tác động đáng kể đến sức khỏe làn da.
Cụ thể:
- Khi mang thai: Trong thời gian mang thai, nồng độ hormone – đặc biệt là estrogen và progesterone – tăng lên đáng kể. Điều này có thể gây ra nhiều thay đổi trên da như da sậm màu hơn, rạn da, nổi mụn, da nhạy cảm hơn.
- Sau sinh (Post-pregnancy): Sau khi sinh con, nồng độ hormone trong cơ thể có thể dao động mạnh khi cơ thể dần trở về trạng thái trước mang thai. Sự thay đổi này có thể dẫn đến các vấn đề về da như khô da, bùng phát mụn và tăng sắc tố (sạm da).
Suy giảm hàng rào bảo vệ da
Các nghiên cứu y khoa chỉ ra rằng thay đổi nội tiết kết hợp với stress, thiếu ngủ và suy giảm miễn dịch sau sinh có thể làm hàng rào bảo vệ da (skin barrier) bị tổn thương, dẫn đến hiện tượng tăng thoát nước qua da (TEWL – transepidermal water loss).
Đồng thời, khi hàng rào bảo vệ da bị suy yếu, các đầu dây thần kinh cảm giác dưới da dễ bị kích thích hơn, gây ra cảm giác ngứa, rát và châm chích.
Da nhạy cảm hơn sau sinh
Sau sinh, làn da thường nhạy cảm hơn so và dễ bị ngứa, kích ứng ngay cả với những sản phẩm từng dùng trước đây. Dẫn đến tình trạng này, các chuyên gia chia sẻ có 2 nguyên nhân:
- Hệ miễn dịch cơ thể suy giảm – dẫn đến miễn dịch của da suy giảm theo, vì sau sinh, cơ thể bước vào trạng thái “tái cân bằng”, khiến các tế bào miễn dịch ở da phản ứng mạnh với những yếu tố từ bên ngoài hơn.
- Tác động của những yếu tố sinh hoạt sau sinh như thiếu ngủ, căng thẳng, thay đổi thói quen chăm sóc da hoặc dùng sản phẩm không phù hợp (đặc biệt trong giai đoạn cho con bú) càng làm da dễ đỏ, rát và ngứa
Việc hiểu đúng nguyên nhân là nền tảng quan trọng để lựa chọn cách chăm sóc và phục hồi da an toàn, phù hợp cho mẹ sau sinh, đặc biệt trong giai đoạn đang cho con bú.
Các dấu hiệu thường gặp khi da khô ngứa sau sinh
Các dấu hiệu thường gặp khi da khô ngứa sau sinh thường xuất hiện khá rõ ràng, đặc biệt trong những tuần đầu sau khi sinh khi nội tiết tố và hàng rào bảo vệ da chưa kịp phục hồi, ổn định. Mẹ bỉm có thể nhận biết tình trạng này qua những biểu hiện sau:
- Da căng, khô ráp: Làn da thường có cảm giác căng tức, thiếu ẩm, bề mặt da sần sùi khi chạm phải, kém mềm mại ngay cả sau khi rửa mặt. Dù đã thoa kem dưỡng, da vẫn dễ khô và không giữ được độ ẩm mịn như trước.
- Ngứa hoặc rát nhẹ: Cảm giác ngứa âm ỉ hoặc rát nhẹ dễ xuất hiện, nhất là khi thời tiết hanh khô hoặc sau khi dùng sữa rửa mặt không phù hợp (chứa cồn, hương liệu, hoạt chất tẩy rửa nồng độ cao…). Đây là dấu hiệu cho thấy da đang phản ứng với sự mất cân bằng độ ẩm.
- Bong tróc da: Da có thể bong vảy mịn li ti hoặc xuất hiện các mảng da khô, thường thấy rõ ở vùng má, cánh mũi hoặc trán. Tình trạng này xảy ra khi lớp sừng trên da bị khô và thiếu lớp lipid bảo vệ da.
- Mẩn đỏ hoặc châm chích: Da mẩn đỏ da nhẹ, châm chích khi tiếp xúc với mỹ phẩm, ánh nắng hoặc môi trường ô nhiễm.
Cách xử lý tình trạng sau sinh da mặt bị khô ngứa
Dưỡng ẩm đúng cách
Việc khôi phục độ ẩm và củng cố hàng rào bảo vệ da đúng cách được đánh giá là nền tảng để khắc phục tình trạng sau sinh da bị khô ngứa cũng như xử lý nhiều vấn đề liên quan đến da khác.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy việc lựa chọn đúng nhóm thành phần dưỡng ẩm không chỉ giúp da bớt khô ngứa trước mắt mà còn hỗ trợ phục hồi chức năng da về lâu dài. Bao gồm:
- Ceramides: Ceramides có vai trò lấp đầy “khe hở” giữa các tế bào sừng, từ đó giảm mất nước qua da (TEWL). Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ, các sản phẩm chứa ceramides giúp cải thiện rõ rệt tình trạng khô, bong tróc và ngứa da, đặc biệt ở những làn da có hàng rào bảo vệ da bị suy yếu.
- Hyaluronic Acid (HA): Hyaluronic Acid có khả năng giữ nước gấp nhiều lần trọng lượng phân tử, giúp da ngậm nước, căng mịn và giảm cảm giác căng rát.
- Emollients & Occlusives (chất làm mềm & khóa ẩm): Emollients – cái tên vàng trong làng dưỡng ẩm giúp làm mềm bề mặt da và giảm bong tróc, trong khi occlusives tạo lớp màng bảo vệ giúp ngăn ngừa tình trạng thoát nước qua da hiệu quả. Sự kết hợp này được xem là “chìa khóa” trong chăm sóc da khô mãn tính
- Các thành phần dưỡng ẩm từ tự nhiên: Bên cạnh các hoạt chất phục hồi hàng rào da đã được chứng minh rộng rãi, nhiều thành phần có nguồn gốc tự nhiên như nha đam, rau má, dầu thực vật (dầu dừa, dầu jojoba, dầu hạnh nhân… cũng được các chuyên gia da liễu đánh giá cao nhờ khả năng làm dịu, cấp ẩm và hỗ trợ da nhạy cảm – đặc biệt phù hợp với phụ nữ sau sinh.
Chính vì thế, mẹ sau sinh nên sử dụng kem dưỡng ẩm đều đặn, hàng ngày ngay sau khi rửa mặt hoặc sau khi tắm để khóa ẩm hiệu quả nhất, đặc biệt vào buổi sáng – tối.
Chọn sản phẩm dịu nhẹ, không gây kích ứng
Bởi sau sinh làn da trở nên nhạy cảm và dễ kích ứng hơn, nên để tránh tình trạng da khô ngứa, mẹ nên:
- Dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không chứa xà phòng/chất tẩy rửa nồng độ cao, paraben, hương liệu… việc này giúp giảm tình trạng khô và kích ứng.
- Tránh dùng các sản phẩm tẩy da chết hoặc treatment (như AHA/BHA nồng độ cao) khi da đang nhạy cảm sau sinh
- Ưu tiên các sản phẩm không mùi, dành cho da nhạy cảm để tránh làm tổn thương hàng rào da – vốn đã nhạy cảm hơn sau sinh.
Chăm sóc da từ bên trong
Chế độ ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến độ ẩm, khả năng phục hồi và mức độ nhạy cảm của làn da sau sinh. Các chuyên gia khuyến nghị mẹ sau sinh nên:
- Uống đủ nước: Việc cung cấp đủ nước giúp duy trì độ ẩm toàn cơ thể, hỗ trợ quá trình trao đổi chất của da và hạn chế tình trạng da khô căng. Theo khuyến nghị y khoa, uống đủ nước đều đặn giúp da ít bong tróc hơn và phục hồi tốt hơn, đặc biệt ở phụ nữ sau sinh đang cho con bú.
- Ưu tiên thực phẩm tốt cho da: Mẹ sau sinh nên bổ sung các thực phẩm giàu omega-3, vitamin E, vitamin A, kẽm và chất chống oxy hóa như cá béo (Cá hồi, cá thu, cá ngừ…), bơ, dầu ô liu, dầu hạt cải, các loại hạt (hạnh nhân, điều), rau xanh và trái cây tươi. Những dưỡng chất này giúp hỗ trợ phục hồi tế bào da, giảm viêm nhẹ và cải thiện độ đàn hồi, đồng thời hỗ trợ sức khỏe tổng thể trong giai đoạn hậu sản.
- Nói không với đồ ăn kém lành mạnh: Hạn chế đồ chiên rán, nhiều đường, rượu bia, cà phê quá mức vì có thể làm da mất nước nhiều hơn.
Điều chỉnh chế độ sinh hoạt
Bên cạnh dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng tác động mạnh đến tình trạng da khô ngứa sau sinh.
Mẹ bỉm nên ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng giúp điều hòa hormone, từ đó hạn chế tình trạng da khô, ngứa và dễ kích ứng.
Ngoài ra, mẹ nên tắm và rửa mặt bằng nước ấm vừa, tránh nước quá nóng vì có thể làm mất lớp dầu tự nhiên, khiến da khô và nhạy cảm hơn.
Cùng với đó, nhiệt độ và độ ẩm trong không gian sống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến làn da. Phòng quá lạnh, sử dụng điều hòa liên tục hoặc không khí quá khô có thể khiến da mất nước nhanh hơn và ngứa nhiều hơn. Vì vậy, mẹ nên giữ nhiệt độ phòng ở mức dễ chịu, kết hợp độ ẩm vừa phải (có thể dùng máy tạo ẩm khi cần) để giúp da giữ ẩm tốt hơn và giảm kích ứng, đặc biệt trong những tháng thời tiết hanh khô.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu?
- Ngứa dữ dội kéo dài hơn 2 – 3 tuần, không cải thiện dù đã dưỡng ẩm đúng cách.
- Kèm viêm da, bong tróc nặng hoặc chảy máu, chảy dịch mủ trên da do gãi liên tục.
- Có dấu hiệu dị ứng nặng hoặc nổi mẩn đỏ lan rộng, đặc biệt là sau khi sử dụng mỹ phẩm.
Bác sĩ sẽ kiểm tra, loại trừ các tình trạng khác như eczema – viêm da cơ địa sau sinh, và đưa ra phác đồ xử lý phù hợp nhất, đặc biệt khi bạn đang cho con bú.
Hy vọng với những thông tin Daibaccare chia sẻ trên đây, bạn đã nắm rõ được nguyên nhân của tình trạng sau sinh da mặt bị khô ngứa và cách xử lý chuẩn với tình trạng này, từ đó chăm sóc làn da sáng khỏe, mịn màng sau sinh.
