Viêm da cơ địa mùa lạnh thường gia tăng và có xu hướng trở nặng hơn do độ ẩm không khí giảm thấp, thời tiết hanh khô khiến hàng rào bảo vệ da suy giảm, da mất nước dẫn đến khô ráp, bong tróc và kích ứng. Vậy viêm da cơ địa vào mùa đông phải làm sao để da luôn ẩm mịn và khỏe mạnh? Theo dõi ngay bài viết dưới đây của Daibacare để biết chi tiết nhé!
Viêm da cơ địa là gì?
Viêm da cơ địa có tên tiếng Anh là atopic dermatitis hoặc atopic eczema. Đây là một bệnh viêm da mạn tính, thường biểu hiện bằng tình trạng da khô, ngứa, phát ban và dễ tái phát theo từng đợt.
Bệnh có thể xuất hiện ở mọi độ tuổi nhưng thường bắt đầu từ thời thơ ấu. Trong bài đăng có tiêu đề “Atopic Dermatitis” đăng tải trên trang thông tin của Viện Quốc gia về Viêm khớp, Các bệnh Cơ xương và Da (National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases – NIAMS), viêm da cơ địa là tình trạng khá phổ biến, thường khởi phát từ giai đoạn sơ sinh hoặc thời thơ ấu. Ở nhiều trẻ, các triệu chứng có thể giảm dần và cải thiện trước tuổi thiếu niên. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn tiếp tục tái phát khi bước vào tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành. Bệnh cũng có thể xuất hiện lần đầu ở người lớn, dù ít gặp hơn.
Theo bài tổng quan “Atopic Dermatitis: A Review of Diagnosis and Treatment” trên PubMed, viêm da cơ địa là một bệnh da mạn tính, thường gây đỏ, viêm và kích ứng. Do hàng rào bảo vệ da bị suy yếu, da cũng dễ mất ẩm và trở nên nhạy cảm hơn trước thời tiết, bụi bẩn hoặc các tác nhân từ môi trường.
Vì sao viêm da cơ địa dễ bùng phát vào mùa lạnh?
Nhiệt độ và độ ẩm không khí giảm
Khi thời tiết chuyển lạnh, độ ẩm trong không khí thường giảm theo. Môi trường lạnh và khô khiến nước trên bề mặt da dễ bay hơi hơn, làm da trở nên khô, căng và dễ bong tróc.
Ở người bị viêm da cơ địa, hàng rào bảo vệ da vốn đã suy yếu nên khả năng giữ nước cũng kém hơn bình thường. Khi tiếp xúc với không khí lạnh, tình trạng mất nước qua da có thể trở nên rõ rệt, khiến da dễ ngứa và kích ứng hơn.
Một bài tổng quan khoa học về ảnh hưởng của môi trường đối với da có tên “The Effect of Environmental Humidity and Temperature on Skin Barrier Function and Dermatitis” đăng tải trên NIH kết luận rằng độ ẩm thấp và nhiệt độ thấp có thể làm suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da, đồng thời khiến da dễ tổn thương hơn trước tác động cơ học.
Hàng rào bảo vệ da bị suy yếu
Hàng rào bảo vệ da có vai trò giữ nước và ngăn các tác nhân bên ngoài xâm nhập. Ở người bị viêm da cơ địa, chức năng này hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến da dễ mất nước và phản ứng với bụi, chất tẩy rửa, vải thô hoặc sự thay đổi của thời tiết.
Cùng với đó, người viêm da cơ địa thường xuất hiện cảm giác khô ngứa da – là hệ quả của nhiều cơ chế phức tạp liên quan đến sự suy giảm hàng rào da và phản ứng viêm. Trong đó, IL-31 là một trong những cytokine có vai trò quan trọng khi kích hoạt thụ thể ngứa trên dây thần kinh cảm giác.
Nếu gãi, da giải phóng thêm các chất trung gian viêm, vừa làm tổn thương cơ học hàng rào da, vừa khuếch đại tín hiệu viêm, tạo ra vòng lặp ngứa – gãi – viêm mà nếu không xử lý đúng cách sẽ khiến người viêm da cơ địa vô cùng mệt mỏi, ảnh hưởng cả đến sức khỏe và tinh thần.
Thói quen tắm nước quá nóng
Trong mùa lạnh, nhiều người có xu hướng tắm bằng nước nóng và kéo dài thời gian tắm. Tuy nhiên, nước quá nóng có thể làm mất đi lượng dầu tự nhiên trên bề mặt da, khiến da khô và ngứa hơn.
Tắm nước nóng cũng có thể làm vùng da đang viêm trở nên đỏ, rát, dễ kích ứng hoặc khó chịu.
Sử dụng máy sưởi thường xuyên
Máy sưởi và các thiết bị làm ấm có thể làm giảm độ ẩm trong không gian sống. Nếu ngồi quá gần nguồn nhiệt hoặc sử dụng thiết bị liên tục, bề mặt da có thể mất nước nhanh hơn.
Bên cạnh đó, việc thường xuyên di chuyển giữa môi trường ngoài trời lạnh và phòng sưởi ấm cũng tạo ra sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, khiến da nhạy cảm dễ kích ứng khó chịu hơn.
Ma sát từ trang phục mùa đông
Trang phục bằng len, sợi thô hoặc quần áo bó sát có thể cọ xát lên vùng da đang khô và viêm. Bên cạnh đó, mùa lạnh mặc quá nhiều lớp còn khiến cơ thể nóng, đổ mồ hôi và làm cảm giác ngứa trở nên rõ hơn.
Uống chưa đủ nước và thay đổi sức khỏe trong mùa lạnh
Thời tiết lạnh thường làm cảm giác khát giảm đi, khiến nhiều người uống ít nước hơn bình thường. Điều này có thể góp phần làm da trở nên khô và kém mềm mại.
Bên cạnh đó, vào mùa lạnh là thời điểm các đợt nhiễm trùng hô hấp do virus (như cảm cúm) có thể kích hoạt đáp ứng miễn dịch và ở một số người, góp phần làm gia tăng hoặc kéo dài các đợt bùng phát viêm da cơ địa.
Hướng dẫn cách xử lý đúng viêm da cơ địa mùa lạnh
Theo Mayo Clinic, xử lý viêm da cơ địa có thể bắt đầu bằng việc dưỡng ẩm thường xuyên và các thói quen tự chăm sóc khác, cụ thể:
Cấp ẩm và khóa ẩm liên tục cho da
Với da viêm cơ địa, dưỡng ẩm không đơn thuần là bước skincare dưỡng da mềm mịn hơn mà đây gần như cách chăm sóc viêm da cơ địa không thể thiếu.
Phải hiểu rằng, hàng rào da của người bị viêm da cơ địa vốn đã suy yếu, trong đó sự thiếu hụt hoặc giảm hoạt động của filaggrin ở một số người có thể làm giảm khả năng duy trì độ ẩm. Khi thời tiết lạnh và độ ẩm môi trường xuống thấp, tình trạng mất nước qua da (TEWL) có thể tăng, khiến da khô hơn, dễ bị kích ứng và góp phần thúc đẩy các đợt bùng phát viêm, ngứa.
Chuyên gia từ Mayo Clinic khuyên người viêm da cơ địa hãy dưỡng ẩm da ít nhất hai lần một ngày giúp giảm ngứa và làm dịu da bị viêm.
Thay đổi thói quen làm sạch da
- Tắm nước ấm vừa phải: Nhiệt độ nước lý tưởng là 37–38°C đủ ấm để làm sạch nhưng không đủ nóng để tổn hại hàng rào da.
- Tắm thời gian vừa phải: Thời gian tắm không nên kéo dài quá 10 phút, và không ngâm mình trong bồn tắm.
- Sử dụng sản phẩm phù hợp: Sữa tắm hay sữa rửa mặt nếu có tính kiềm cao có thể làm tăng pH trên bề mặt da tạm thời, ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da cũng như hệ vi sinh vật tự nhiên. Ở một số người bị viêm da cơ địa, những thay đổi này có thể liên quan đến sự gia tăng hoặc chiếm ưu thế của Staphylococcus aureus – một trong những tác nhân khiến viêm da cơ địa tiến triển. Do đó, nên ưu tiên các sản phẩm làm sạch không chứa xà phòng (soap-free), dạng syndet bar hoặc sản phẩm có pH phù hợp với da,được bào chế riêng cho da nhạy cảm và da viêm cơ địa.
- Dưỡng ẩm da sau khi tắm: Nên thoa dưỡng ẩm trong vòng vài phút sau khi tắm, khi da vẫn giữ một lượng ẩm tự nhiên. Điều này giúp hạn chế cảm giác khô căng và hỗ trợ duy trì độ ẩm cho bề mặt da.
Hạn chế gãi lên vùng da ngứa
Gãi có thể làm giảm cảm giác ngứa trong thời gian ngắn nhưng lại gây tổn thương bề mặt da, khiến tình trạng viêm nghiêm trọng hơn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Khi cảm thấy ngứa, người viêm da cơ địa có thể:
- Chườm mát bằng khăn sạch trong thời gian ngắn.
- Thoa thêm sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp.
- Giữ móng tay ngắn và sạch.
- Mặc quần áo mềm để hạn chế ma sát.
- Sử dụng sản phẩm hỗ trợ giảm ngứa, hạn chế viêm theo hướng dẫn từ bác sĩ.
Nếu tình trạng ngứa kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt, người bệnh nên đến thăm khám thay vì tiếp tục tự xử lý tại nhà.
Chọn trang phục phù hợp
Nên ưu tiên quần áo rộng rãi, mềm và ít gây cọ xát lên da. Tránh mặc đồ bó sát, chất liệu thô ráp hoặc dễ khiến da ngứa. Khi thời tiết ấm hơn hoặc lúc vận động, hãy lựa chọn trang phục nhẹ, thấm hút tốt để da được thông thoáng.
Khi giặt quần áo, nên dùng sản phẩm giặt dịu nhẹ, xả kỹ và hạn chế nước xả vải có mùi quá nồng nếu làn da dễ kích ứng.
Duy trì độ ẩm phù hợp trong phòng
Bạn có thể sử dụng máy tạo ẩm khi cần thiết để bổ sung độ ẩm cho không khí. Tuy nhiên, cần vệ sinh thiết bị thường xuyên để hạn chế vi khuẩn và nấm mốc phát triển.
Cùng với đó, nên tránh ngồi sát máy sưởi, quạt sưởi hoặc nguồn nhiệt mạnh. Bởi như đã chia sẻ ở trên, không khí nóng trực tiếp có thể làm da mất nước và tăng cảm giác khô ngứa.
Giữ tinh thần thoải mái
Căng thẳng và lo âu có thể khiến cảm giác ngứa trở nên khó chịu hơn, đồng thời làm viêm da cơ địa dễ tái phát ở một số người. Vì vậy, bạn nên dành thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc, dinh dưỡng đầy đủ lành mạnh và duy trì những hoạt động giúp thư giãn tinh thần.
Nếu tình trạng căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, bạn nên trao đổi với người thân hoặc tìm sự hỗ trợ phù hợp để chăm sóc cả sức khỏe tinh thần lẫn làn da.
Viêm da cơ địa mùa lạnh nên tránh gì?
Để hạn chế khô da và nguy cơ bùng phát triệu chứng, người bệnh nên tránh:
- Tắm nước quá nóng hoặc tắm quá lâu.
- Sử dụng các sản phẩm cho da (sữa tắm, sữa rửa mặt, kem dưỡng ẩm) không phù hợp.
- Chà xát hoặc tẩy tế bào chết trên vùng da đang viêm.
- Mặc trực tiếp quần áo len hoặc chất liệu thô ráp.
- Gãi, cào hoặc bóc lớp da đang bong tróc.
- Ngồi quá gần máy sưởi và nguồn nhiệt mạnh.
- Tự ý sử dụng các sản phẩm bôi hoặc mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.
- Ngừng đột ngột hoặc thay đổi cách dùng các sản phẩm xử lý viêm da cơ địa khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Người viêm da cũng không nên tự ý loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm khỏi chế độ ăn nếu chưa xác định được mối liên quan giữa thực phẩm và triệu chứng. Đặc biệt ở trẻ em, việc kiêng khem thiếu căn cứ có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng và sự phát triển.
Khi nào người bị viêm da cơ địa cần đi khám?
Người bị viêm da cơ địa nên cân nhắc đi khám khi tình trạng da kéo dài, thường xuyên tái lại hoặc chưa cải thiện dù đã dưỡng ẩm và chăm sóc đúng cách. Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định rõ tình trạng da và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp hơn.
Bạn cũng nên trao đổi với bác sĩ nếu gặp một trong những biểu hiện sau:
- Vùng da khô, đỏ hoặc ngứa lan rộng.
- Da nứt, đau, chảy máu hoặc có dịch.
- Xuất hiện mụn nước, mụn mủ hoặc lớp vảy màu vàng.
- Cảm giác ngứa ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.
- Da có xu hướng khó chịu hơn sau khi tự chăm sóc tại nhà.
- Các đợt viêm da xuất hiện nhiều lần hoặc cần dùng thuốc thường xuyên.
- Trẻ nhỏ quấy khóc, ngủ không ngon, bú kém hoặc vùng da tổn thương lan nhanh.
Những dấu hiệu như da sưng, nóng, đau, có mủ, đóng vảy vàng hoặc kèm sốt có thể cho thấy da đang cần được kiểm tra sớm. Người bệnh không nên tự ý dùng thêm thuốc hoặc kéo dài thuốc bôi khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Nếu phát ban đi kèm khó thở, khó nuốt hoặc sưng môi, mắt, cần đến cơ sở y tế ngay để được hỗ trợ kịp thời.
Viêm da cơ địa mùa lạnh dễ trở nên khó chịu do nhiệt độ và độ ẩm thấp làm da mất nước, khô và nhạy cảm hơn. Việc dưỡng ẩm đều đặn, tắm nhanh bằng nước ấm, sử dụng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ và lựa chọn quần áo phù hợp có thể hỗ trợ bảo vệ hàng rào da và hạn chế những yếu tố kích hoạt triệu chứng. Trong trường hợp làn da có những biểu hiện lạ và không cải thiện sau khi chăm sóc đúng cách tại nhà, hãy đến các cơ sở y tế để được thăm khám chuyên khoa da liễu. Việc chẩn đoán và xử lý đúng hướng sẽ giúp tình trạng này dễ chịu hơn cũng như hỗ trợ tái phát.
