Cách lấy đờm trong họng trẻ sơ sinh đúng chuẩn tại nhà là thắc mắc của rất nhiều bậc cha mẹ, bởi trẻ chưa biết tự loại bỏ đờm giống như người lớn, khiến đờm ảnh hưởng đến quá trình ăn uống và sinh hoạt của trẻ. Trong bài viết hôm nay, Daibaccare sẽ chia sẻ cách xử lý đờm đúng cách giúp trẻ dễ thở, bú tốt hơn và ngủ ngon hơn. Cùng theo dõi nhé!
Vì sao trẻ sơ sinh thường bị đờm trong họng?
Đường thở của trẻ sơ sinh rất hẹp và lớp niêm mạc tiết nhiều dịch để tự bảo vệ, vì vậy đờm dễ tích tụ.
Theo các chuyên gia, trẻ sơ sinh là đối tượng có nguy cơ bị đờm nói chung và đờm trong họng nói riêng cao hơn rất nhiều so với trẻ em và người trưởng thành bởi nhiều nguyên nhân:
Đường thở nhỏ và hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện
Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh có đường thở rất hẹp, niêm mạc mũi họng mỏng và hệ miễn dịch còn đang phát triển. Khi gặp yếu tố kích thích (virus, bụi, khói), cơ thể sẽ tăng tiết chất nhầy để bảo vệ niêm mạc và bẫy tác nhân gây hại, dẫn đến dịch nhầy ứ đọng và đờm tích tụ ở họng. Đây là phản xạ bảo vệ tự nhiên của cơ thể trẻ.
Post-nasal drip (dịch mũi chảy xuống họng)
Hiện tượng dịch nhầy từ mũi chảy xuống họng (gọi là post-nasal drip) xảy ra khi niêm mạc mũi tăng tiết do cảm lạnh, viêm mũi hoặc kích ứng môi trường. Ở người lớn, đây là lý do khiến chúng ta hay có cảm giác mắc ở cổ họng và muốn ho (khạc) để loại bỏ. Còn ở trẻ sơ sinh, vì không biết ho mạnh, nên dịch nhầy sẽ bị tích tụ trong lại ở trong họng.
Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
Ở trẻ sơ sinh, cơ vòng thực quản còn yếu, nên dịch vị dạ dày trào lên họng có thể kích thích niêm mạc hô hấp, khiến cơ thể sản xuất nhiều nhầy hơn để bảo vệ đường thở, dẫn đến cảm giác đờm trong họng dù không phải bệnh hô hấp nguyên phát.
Các bệnh lý hô hấp cấp tính
Một số bệnh lý như viêm phế quản, viêm tiểu phế quản do virus ở trẻ nhỏ có thể khiến đường thở dưới bị viêm và tăng tiết nhầy. Khi đó đờm không chỉ nằm ở họng mà còn ở phế quản và phổi, làm trẻ thở khò khè và cần đến thăm khám, hỗ trợ y tế để xử lý tình trạng này.
Nguyên nhân khác
Bên cạnh những nguyên nhân trên, một số nguyên nhân khác cũng có thể khiến đờm xuất hiện, tích tụ trong cổ họng trẻ, gồm
- Cảm lạnh, nhiễm virus khiến dịch mũi – họng tăng tiết.
- Không khí khô làm chất nhầy đặc lại và khó trôi.
- Bú nằm khiến chất nhầy khó thoát xuống dưới.
Đờm không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu không xử lý đúng cách, trẻ có thể khó thở, bú kém hoặc nôn trớ nhiều hơn, và tăng nguy cơ dẫn đến những vấn đề hô hấp nguy hiểm khác. Vậy nên cha mẹ cần theo dõi và xử lý đờm ở họng cho trẻ càng sớm càng tốt.
Trước khi áp dụng cách lấy đờm trong họng trẻ sơ sinh, cần nắm rõ dấu hiệu trẻ đang có đờm và cần cha mẹ tác động để loại bỏ đờm cho trẻ. Theo các chuyên gia,cha mẹ có thể nghi ngờ trẻ bị đờm nếu thấy trẻ có các dấu hiệu:
- Tiếng thở khò khè, đặc biệt khi ngủ
- Trẻ bú khó, dễ sặc hoặc bỏ bú
- Ngủ không yên, hay vặn người vì khó chịu.
- Ho nhẹ, ho ướt hoặc ọc sữa kèm dịch nhầy.
Đặc biệt, nếu trẻ rút lõm lồng ngực, thở nhanh, thở rít, cần cho trẻ đi khám ngay. Bởi đây là dấu hiệu đặc trưng của viêm hô hấp (viêm phổi, viêm phế quản…) với biến chứng rất nhanh, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện sớm và xử lý đúng cách.
Cách lấy đờm trong họng trẻ sơ sinh chuẩn tại nhà
Nhỏ – rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0,9%
Đây là cách đơn giản và an toàn nhất giúp làm loãng dịch tiết/chất nhày, giảm nghẹt đường thở và hỗ trợ đờm trôi xuống cho trẻ dễ chịu hơn, từ đó đờm ở họng của trẻ cũng giảm đáng kể. Cách thực hiện đúng:
- Đặt trẻ nằm nghiêng sang trái hoặc phải.
- Nhỏ 1–2 giọt nước muối sinh lý vào mũi phía trên.
- Để dịch chảy tự nhiên ra ngoài hoặc lau nhẹ bằng khăn mềm.
- Lặp lại với bên còn lại.
Dùng dụng cụ hút mũi
Phương pháp này giúp loại bỏ chất nhầy dư thừa trong mũi – nguồn gốc tạo ra phần lớn đờm nhầy của trẻ và chảy xuống họng. Từ đó giảm tình trạng đờm từ mũi chảy xuống và ứ đọng ở họng. Cha mẹ có thể dùng loại bóng bóp, bơm hơi hoặc loại hút gián tiếp bằng miệng.
Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý:
- Chỉ hút khi dịch nhiều và đặc.
- Không hút quá mạnh để tránh tổn thương niêm mạc.
- Không hút quá 2–3 lần/ngày để tránh gây phù nề mũi.
Tạo độ ẩm trong phòng để làm loãng đờm
Không khí quá khô khiến đờm trở nên đặc và khó bị loại bỏ ra ngoài, khiến trẻ sơ sinh thở khò khè và dễ quấy khóc hơn.
Để cải thiện tình trạng này, cha mẹ có thể bật máy tạo ẩm và duy trì độ ẩm phòng khoảng 50–60%, hoặc đơn giản đặt một chậu nước nhỏ trong phòng ngủ để tăng độ ẩm tự nhiên.
Cùng với đó, nếu dùng điều hòa, nên tránh đặt nhiệt độ quá thấp vì không khí lạnh và khô dễ làm dịch nhầy đặc lại. Duy trì độ ẩm phù hợp sẽ giúp đường thở thoải mái hơn, đờm loãng và trẻ thở dễ dàng hơn.
Vỗ rung long đờm
Đây là một cách an toàn giúp long đờm mà không gây đau cho trẻ. Cha mẹ có thể đặt trẻ nằm sấp trên đùi, đầu hơi thấp hơn thân để đờm dễ di chuyển theo trọng lực. Sau đó, khum bàn tay và vỗ nhẹ vào lưng trẻ trong 2–3 phút, theo hướng từ dưới lên trên để hỗ trợ đẩy đờm ra khỏi vùng ứ đọng.
Các chuyên gia cũng khuyên cha mẹ nên thực hiện đều đặn 2–3 lần mỗi ngày khi trẻ có đờm ở họng hoặc mũi để giúp trẻ long đờm tốt hơn, từ đó giúp trẻ dễ thở hơn.
Cho trẻ tắm nước ấm hoặc xông hơi gián tiếp
Sử dụng hơi nước ấm là phương pháp làm loãng đờm tự nhiên và hiệu quả. Cụ thể, tắm nước ấm hoặc xông hơi gián tiếp giúp loại bỏ đờm ở cổ họng trẻ vì hơi ấm và độ ẩm làm chất nhầy loãng ra, giảm độ đặc và giúp đờm di chuyển dễ dàng hơn ra khỏi đường thở. Hơi ấm cũng giúp làm dịu niêm mạc mũi – họng, giảm nghẹt và hỗ trợ trẻ thở thoải mái hơn mà không cần can thiệp vật lý như hút mũi hoặc vỗ long đờm.
Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không xông tinh dầu cho trẻ sơ sinh vì dễ gây kích ứng, tổn thương đường hô hấp còn non nớt của trẻ.
Điều chỉnh tư thế ngủ
Kê cao đầu giường hoặc cho bé ngủ hơi nghiêng giúp đờm dễ di chuyển xuống dưới thay vì ứ đọng ở họng, nhờ đó giảm được tiếng khò khè và giúp bé thở thoải mái hơn khi ngủ. Đây là cách hỗ trợ tự nhiên dựa trên trọng lực phù hợp, đơn giảm để giảm đờm cho trẻ sơ sinh.
Những điều không nên làm khi lấy đờm cho trẻ sơ sinh
Có nhiều phương pháp lấy đờm cho trẻ sơ sinh, bao gồm cả phương pháp dân gian truyền miệng và phương pháp hiện đại. Tuy nhiên cha mẹ cần lưu ý để tránh những mẹo dân gian nguy hiểm dưới đây:
- Không dùng miệng hút đờm trực tiếp ở họng trẻ, vì vấn đề vệ sinh và hơn thế, miệng của người lớn chứa nhiều vi khuẩn có thể gây hại với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ, khi tiếp xúc có thể truyền nhiễm sang bé và gây tình trạng đờm, nghẹt mũi trầm trọng hơn
- Không nhỏ chanh, mật ong, nước gừng vào mũi/họng trẻ để tránh gây kích ứng, tổn thương đường hô hấp của trẻ
- Không dùng thuốc long đờm, thuốc ho khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Không tự ý xông tinh dầu (bạc hà, tràm, khuynh diệp…) cho trẻ dưới 1 tuổi
- Không nạy họng trẻ bằng dụng cụ cứng vì nguy cơ sặc, xây xước niêm mạc…
Cách phòng ngừa trẻ sơ sinh bị đờm
- Giữ môi trường sống thoáng, sạch, độ ẩm cân bằng: Phòng ngủ nên được duy trì độ ẩm ổn định khoảng 50–60% để hạn chế niêm mạc khô và tăng tiết nhầy. Cùng với đó, nên tạo không gian thoáng sạch để giúp đường thở của bé hoạt động tốt hơn và giảm nguy cơ tích tụ vi khuẩn, mầm bệnh gây đờm, nhầy…
- Hạn chế bụi, khói thuốc và mùi hương mạnh: Các yếu tố này dễ kích ứng niêm mạc mũi – họng của trẻ, khiến cơ thể tăng tiết chất nhầy. Vậy nên hãy luôn giữ bé tránh xa khói thuốc và hóa chất, hương liệu nồng độ cao… là cách quan trọng để bảo vệ hệ hô hấp non nớt của trẻ.
- Vệ sinh mũi bé bằng nước muối sinh lý khi thời tiết khô lạnh: Không cần chờ đến khi trẻ có đờm nhầy mới rửa mũi cho trẻ mà nên vệ sinh định kỳ, đặc biệt là khi không khí ô nhiễm hay thời tiết khô lạnh. Nước muối giúp làm ẩm niêm mạc và rửa trôi bụi bẩn, giảm nguy cơ dịch nhầy đặc lại trong mũi.
- Không để bé nằm bú quá lâu: Bú nằm có thể khiến sữa và dịch nhầy dễ trào lên họng, gây kích ứng và tăng tiết đờm. Cha mẹ nên bế bé đúng tư thế để hạn chế sặc và giảm đờm tích tụ.
- Bổ sung chế độ dinh dưỡng giúp tăng sức đề kháng: Trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu sẽ nhận được kháng thể tự nhiên giúp giảm nhiễm trùng hô hấp – nguyên nhân thường gây đờm. Với trẻ lớn hơn, hãy cố gắng xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, cho trẻ ăn đủ các nhóm chất, đặc biệt là bổ sung vitamin C tự nhiên từ trái cây để hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động khỏe mạnh.
Hy vọng với những thông tin trên đây đã giúp ba mẹ biết được cách lấy đờm trong họng trẻ sơ sinh hiệu quả và đơn giản, có thể áp dụng tại nhà. Bên cạnh những phương pháp này, chủ động phòng ngừa đờm xuất hiện bằng chế độ dinh dưỡng lành mạnh và sinh hoạt phù hợp chính là cách mà nhiều chuyên gia khuyến nghị để hệ hô hấp cũng như cơ thể trẻ phát triển toàn diện hơn.
