Da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa là tình trạng rất thường gặp, đặc biệt vào mùa đông hoặc ở những người có làn da khô, nhạy cảm bẩm sinh. Có trường hợp da chỉ bong nhẹ như “phấn” mịn, nhưng cũng không ít người gặp tình trạng bong thành mảng kèm đỏ rát, châm chích và ngứa ngáy khó chịu, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và thẩm mỹ. Vậy đâu là nguyên nhân gây ra hiện tượng này? Làm thế nào để xử lý đúng cách và ngăn da mặt tróc vảy tái phát lâu dài? Cùng Daibaccare tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Nguyên nhân da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa
Da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa là tình trạng da bị bong lớp sừng trên bề mặt, xuất hiện các mảng hoặc vảy trắng li ti kèm theo cảm giác ngứa, căng rát hoặc châm chích. Đây không phải là một bệnh lý riêng lẻ, mà là dấu hiệu cho thấy hàng rào bảo vệ da đang bị suy yếu hoặc da đang trong tình trạng viêm/kích ứng.
Da mặt bong vảy trắng và ngứa thường xuất hiện và trở nên trầm trọng hơn khi có một (hoặc nhiều) yếu tố sau:
- Thời tiết hanh khô, ở phòng điều hòa nhiều, thường xuyên tắm/rửa bằng nước nóng
- Rửa mặt quá nhiều lần, dùng sữa rửa mặt chứa xà phòng chất tẩy rửa nồng độ cao
- Lạm dụng tẩy tế bào chết, retinoid, acid (AHA/BHA), peel da
- Dị ứng/kích ứng mỹ phẩm (hương liệu, chất bảo quản…)
- Mắc một số bệnh viêm da mạn tính (viêm da cơ địa, viêm da tiết bã…)
Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng da mặt tróc vảy trắng kèm theo ngứa, bao gồm:
Da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa do suy yếu hàng ràng bảo vệ da
Các nghiên cứu da liễu đã chỉ ra rằng, da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa thường bắt nguồn từ sự suy yếu của hàng rào bảo vệ da, đặc biệt là khi các lớp lipid tự nhiên trên bề mặt da bị suy giảm.
Lớp lipid này đóng vai trò như một “tấm khiên sinh học”, giúp hạn chế mất nước qua da và bảo vệ da trước các tác nhân bên ngoài. Khi lớp lipid bị tổn thương, hàng rào bảo vệ da bị phá vỡ, khiến da không còn khả năng giữ ẩm hiệu quả, dẫn đến tình trạng mất nước qua da kéo dài và biểu hiện ra ngoài bằng hiện tượng bong tróc, tróc vảy trắng.
Trong nghiên cứu với tiêu đề “The Pathogenic and Therapeutic Implications of Ceramide Abnormalities in Atopic Dermatitis” đăng tải trên Thư viện Y Khoa quốc gia Hoa Kỳ cho biết, ceramide – một loại chất béo (lipid) tự nhiên có trong da đóng vai trò thiết yếu trong ngăn ngừa mất nước quá mức qua da và ngăn sự xâm nhập của các chất có hại từ môi trường. Khi ceramide trên da suy giảm, da sẽ dễ bị khô, bong tróc, dễ kích ứng, đặc biệt là ở người bị viêm da cơ địa.
Tổn thương Aquaporin-3 (AQP3) của da
Không chỉ dừng lại ở sự thiếu hụt lipid, tình trạng da khô và nứt nẻ, bong tróc còn liên quan trực tiếp đến tổn thương hệ thống Aquaporin trong da, đặc biệt là Aquaporin-3 (AQP3).
Aquaporin là các “kênh dẫn nước” nằm ở lớp biểu bì, có nhiệm vụ vận chuyển nước và glycerol từ lớp tế bào bên dưới lên bề mặt da. Khi các tế bào da bị tổn thương do khô, viêm hoặc kích ứng kéo dài, hoạt động của Aquaporin bị suy giảm, khiến dòng cung cấp độ ẩm nội sinh cho da bị gián đoạn, dẫn đến tình trạng da ngày càng khô và dễ bong tróc hơn.
Thiếu hụt yếu tố dưỡng ẩm tự nhiên NMFs trên da
Thiếu hụt NMFs (Natural Moisturizing Factors – nhân tố giữ ẩm tự nhiên) cũng là một nguyên nhân quan trọng khiến da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa.
NMFs bao gồm các thành phần như amino acid, PCA, lactate và urea – có nhiệm vụ hút và giữ nước trong lớp sừng. Khi NMFs suy giảm do rửa mặt quá nhiều, dùng sản phẩm không phù hợp hoặc thời tiết hanh khô, các lớp tế bào da phía trên sẽ mất nước nhanh chóng, trở nên khô ráp, bong tróc và dễ gây ngứa.
Nguyên nhân khác
Ngoài các nguyên nhân chính trên, da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa cũng có thể xuất hiện do một số bệnh về da như:
- Viêm da tiết bã (Seborrhoeic dermatitis): Đây là nguyên nhân hay gặp, khi bị viêm da tiết bã, da mặt sẽ gặp tình trạng bong tróc và ngứa, bong vảy tập trung ở cánh mũi, rãnh mũi – má, lông mày, chân tóc, sau tai… Đặc biệt, viêm da tiết bã là tình trạng mạn tính/ hay tái phát, còn có thể ảnh hưởng cả vùng da nhiều tuyến bã như da đầu.
- Viêm da cơ địa (Atopic dermatitis) / Eczema vùng mặt: Eczema thường gây ngứa rõ rệt kèm theo da khô, bong vảy và dễ đỏ. Cách đơn giản để phân biệt eczema với viêm da tiết bã chính là ,khi bị eczema, da dễ rơi vào vòng lặp “ngứa → gãi → tổn thương hàng rào da khiến da càng ngứa”, đặc biệt ngứa nhiều về đêm.
- Viêm da tiếp xúc (kích ứng hoặc dị ứng mỹ phẩm): Khi bạn đổi sữa rửa mặt/kem dưỡng/kem chống nắng/serum và sau đó xuất hiện bong tróc da và ngứa, rất có thể là viêm da tiếp xúc.
- Vảy nến (psoriasis): Bong vảy dày, có thể kèm tổn thương ở da đầu/khuỷu gối.
Cách xử lý da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa
Khi da mặt xuất hiện tình trạng tróc vảy trắng kèm ngứa, điều quan trọng nhất không phải là che phủ hay xử lý tạm thời, mà là xác định đúng hướng chăm sóc để phục hồi da từ gốc. Việc xử lý sai cách hoặc bôi các sản phẩm không phù hợp có thể khiến da tổn thương nặng hơn và dễ tái phát.
Theo đó, bạn nên xử lý tình trạng này theo quy trình:
Ngừng sản phẩm/nguồn gây kích ứng
Nếu da mặt của bạn tróc vảy trắng, bong da kèm theo cảm giác châm chích, ngứa, khó chịu do kích ứng, hãy dừng sử dụng sản phẩm nghi là nguồn kích ứng sớm nhất có thể.
Cùng với đó, ở giai đoạn này, bạn nên tối giản hoàn toàn chu trình chăm sóc da, ngưng sử dụng các sản phẩm có khả năng gây kích ứng khác như tẩy tế bào chết, AHA/BHA, retinol, vitamin C nồng độ cao, peel da hoặc các loại mask làm sạch sâu.
Làm sạch da đúng cách
Theo các chuyên gia từ Học Viện Da Liễu Hoa Kỳ, thói quen làm sạch quá mức, chà xát trên da có thể làm da khô và bong tróc nặng hơn. Thay vào đó, bạn nên:
- Rửa mặt với tần suất khoảng 1 – 2 lần/ngày, tránh rửa mặt quá nhiều
- Dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không hương liệu, có độ pH cân bằng với làn da
- Thoa đủ sữa rửa mặt để loại bỏ bụi bẩn và dầu thừa, tránh dùng quá nhiều đến mức tạo bọt dày
- Rửa mặt bằng nước mát hoặc hơi ấm, tránh dùng nước nóng rửa mặt vì sẽ khiến da khô hơn
- Lau khô mặt bằng cách thấm nhẹ nhàng với khăn ẩm, không chà xát
Phục hồi hàng rào da
Như chia sẻ ở trên, tổn thương, suy yếu hàng rào bảo vệ da là nguyên nhân chính gây khô da, bong tróc kèm ngứa khó chịu. Vậy nên cấp ẩm, phục hồi hàng rào da là bước then chốt để giảm bong vảy và ngứa.
Theo các nghiên cứu, da khô ngứa kích ứng nên chọn kem dưỡng ẩm chứa ceramide – thành phần lý tưởng có khả năng bù đắp sự thiếu hụt lipid, hỗ trợ phục hồi và củng cố hàng rào bảo vệ da, ngăn ngừa tình trạng mất nước qua da hiệu quả, nhờ đó giảm tình trạng khô, kích ứng da mặt nói riêng và da body nói chung.
Bên cạnh ceramide, bạn cũng có thể lựa chọn các kem dưỡng ẩm chứa glycerin, axit hyaluronic, vitamin E, các loại dầu tự nhiên (hạnh nhân, jojoba, olive…) để giúp cấp ẩm, giữ nước, duy trì lớp màng bảo vệ da khỏe mạnh.
Cách dùng đúng là bôi kem dưỡng 2 – 3 lần/ngày, đặc biệt ngay sau rửa mặt khi da còn hơi ẩm để da hấp thụ tốt nhất.
Giảm ngứa, làm dịu da
Ngứa khiến bạn có xu hướng gãi, trong khi hành động này dễ làm rách hàng rào bảo vệ da, tạo vi tổn thương và khiến da bong tróc, viêm kích ứng nặng hơn.
Để làm dịu nhanh cảm giác khó chịu, bạn có thể chườm mát nhẹ nhàng trong khoảng 3–5 phút khi ngứa, giúp giảm kích thích thần kinh trên bề mặt da.
Đồng thời, nên tăng cường dưỡng ẩm bằng các sản phẩm dạng kem hoặc ointment (kết cấu đặc), vì khả năng khóa ẩm và phục hồi hàng rào da tốt hơn so với lotion. Theo khuyến cáo của American Academy of Dermatology (AAD), kem và ointment thường mang lại hiệu quả rõ rệt hơn trong việc cải thiện tình trạng da rất khô, bong tróc và ngứa, đặc biệt trong giai đoạn da đang tổn thương.
Khi nào cần đi khám da liễu?
Bạn nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Da bong tróc, ngứa kèm theo tình trạng da đỏ rực, rát nhiều, sưng nề hoặc rỉ dịch
- Có mụn mủ, đóng vảy vàng, đau đớn, khó chịu
- Tình trạng kéo dài > 10 – 14 ngày dù đã chăm sóc da đúng cách
- Tái phát nhiều lần/lan rộng, ảnh hưởng chất lượng ngủ và sinh hoạt
- Nghi viêm da tiết bã/eczema
Cách phòng ngừa da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa tái phát
- Chăm sóc da tối giản: Khi da mặt dễ tróc vảy và ngứa, chu trình chăm sóc nên được rút gọn về những bước cốt lõi gồm làm sạch dịu nhẹ – dưỡng ẩm phục hồi – chống nắng phù hợp. Việc tối giản giúp giảm nguy cơ kích ứng chồng kích ứng, đồng thời tạo điều kiện cho da được “nghỉ ngơi” và phục hồi hàng rào bảo vệ.
- Sử dụng kem chống nắng phù hợp: Dù da đang bong tróc, việc bảo vệ da khỏi tia UV vẫn rất cần thiết vì ánh nắng có thể làm tình trạng viêm và khô da trầm trọng hơn. Tuy nhiên, nên ưu tiên kem chống nắng công thức dịu nhẹ với chỉ số SPF từ 30 trở lên, không hương liệu, kết cấu phù hợp với da nhạy cảm (sữa hoặc lotion), và chỉ sử dụng khi da đã được dưỡng ẩm đầy đủ để hạn chế cảm giác châm chích, khó chịu.
- Tránh sử dụng nước quá nóng: Nước nóng và thao tác chà xát mạnh có thể làm lớp bảo vệ tự nhiên trên da bị mất đi, khiến da khô và bong tróc nặng hơn. Khi rửa mặt, nên dùng nước mát hoặc ấm nhẹ và lau khô bằng cách thấm nhẹ để hạn chế tổn thương lớp sừng.
- Ưu tiên sản phẩm lành tính, không cồn, không hương liệu: Với làn da nhạy cảm hoặc đang bong tróc, cồn và hương liệu là hai thành phần dễ gây kích ứng nhất. Theo khuyến cáo của Mayo Clinic, việc lựa chọn sản phẩm không cồn và không hương liệu (fragrance-free) giúp giảm nguy cơ viêm da tiếp xúc và hạn chế tái phát ngứa, bong vảy.
- Dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày: Dưỡng ẩm không chỉ cần thiết khi da bong tróc mà còn là bước chăm sóc nền tảng lâu dài, giúp duy trì độ ẩm, củng cố hàng rào bảo vệ da và ngăn ngừa tình trạng khô, ngứa tái diễn.
Da mặt bị tróc vảy trắng và ngứa là dấu hiệu “cảnh báo” cho thấy làn da đang cần được làm dịu và phục hồi đúng cách. Việc chăm sóc kịp thời, khoa học sẽ giúp cải thiện tình trạng bong tróc, ngứa rát và phòng ngừa tình trạng này tái phát lâu dài. Hy vọng với những thông tin trên đây đã giúp bạn giải đáp thắc mắc để chăm da mịn màng sáng khỏe.
